Açık pozisyon (OI): fiyatla birlikte dört senaryo

Vadeli işlem piyasasında fiyat grafiğinin altında sık görülen bir çizgi vardır: açık pozisyon, İngilizcesiyle open interest, kısaca OI. Fiyat sana piyasanın nereye gittiğini, OI ise bu harekete ne kadar pozisyonun eşlik ettiğini söyler. Yeni para mı giriyor, yoksa mevcut pozisyonlar mı kapanıyor? Bu derste OI'nin ne olduğunu, fiyatla dört farklı birleşimini, en sık yapılan yorum hatasını ve OI'yi taker delta ile fonlama oranıyla birlikte nasıl okuyacağını göreceğiz.

OI nedir?

OI, bir vadeli sözleşmede o an açık duran, yani henüz kapatılmamış sözleşmelerin sayısıdır. Burada kritik nokta şudur: vadeli piyasada her long pozisyonun karşısında bir short pozisyon vardır. Biri 1 sözleşme long açtığında, karşısında biri 1 sözleşme short açmış ya da short'unu büyütmüştür. Bu yüzden OI, açık long'ların toplamına eşittir ve aynı zamanda açık short'ların toplamına eşittir. Long ve short'un toplamı değildir.

OI'nin nasıl değiştiğini üç durumla görelim:

Yani OI ancak iki taraf da yeni pozisyon açtığında artar, iki taraf da kapattığında azalır. Bir taraf açıp diğeri kapatıyorsa pozisyon el değiştirir ve OI aynı kalır.

Hacimden farkı

Hacim belli bir sürede kaç sözleşmenin el değiştirdiğini sayar; her mumda sıfırdan başlar. OI ise bir stoktur: o an piyasada ne kadar pozisyon açık duruyor? Yüksek hacim, yüksek OI anlamına gelmez. Pozisyonlar hızla açılıp kapanırsa hacim büyük olur ama OI pek değişmez.

Fiyat ve OI: dört birleşim

OI'yi tek başına okumak zordur; fiyatla birlikte dört temel durum ortaya çıkar. Her birinin en olası açıklamasını ve neden yalnızca “olası” olduğunu aşağıda görüyorsun.

En sık hata: “OI arttı, demek ki long'lar arttı”

OI arttığında yeni long sayısı ile yeni short sayısı tam olarak aynı miktarda artar. Bu yüzden “OI arttı, long'lar çoğaldı” ya da “short'lar çoğaldı” demek mümkün değildir; ikisi de aynı kadar çoğalmıştır. OI'nin sana söylediği, piyasaya yeni pozisyon girdiğidir. Hangi tarafın daha istekli, daha agresif olduğunu ise başka verilerden çıkarırsın:

• Taker delta: Piyasa emriyle alan ve satanların farkıdır. Fiyat düşerken OI artıyorsa ve delta güçlü biçimde negatifse, yeni pozisyonları açarken agresif davranan tarafın satıcılar olduğu düşünülür. Bunu order flow dersinde ayrıntılı göreceğiz.
• Fonlama oranı: Pozitif ve yükselen fonlama, long tarafın vadeli fiyatı spotun üstüne ittiğini, yani long'ların daha istekli olduğunu gösterir. Ayrıntısı fonlama dersinde.
• Long/short oranı: Hesap sayısı açısından kalabalığın hangi tarafta olduğunu gösterir; ayrı bir derste göreceğiz.

Pasif tarafta, yani limit emirle bekleyen tarafta kim olduğu da önemlidir ve bunu göremezsin. Yeni short'ların büyük kısmı limit emirle açılmış olabilir. Bu yüzden en dikkatli dil şudur: “veriler yeni short girişiyle uyumlu”, “yeni short açıldı” değil.

Şablonlar: sıkışma ve tasfiye

Dört birleşimin en dikkat çekici hâlleri ani ve sert olanlardır. Fiyat birkaç mumda sert yükselirken OI hızla düşüyorsa, short'lar zorla kapatılıyor olabilir; buna short sıkışması (short squeeze) denir. Kapanan her short bir alış emridir ve fiyatı daha da iter. Tersi de olur: sert düşüşle birlikte OI çöküyorsa long'lar tasfiye ediliyor olabilir. Bu tür hareketlerden sonra kaldıraçlı pozisyonlar temizlendiği için fiyat bir süre dengelenebilir; ama bu da kesin değildir.

Bu şekildeki ilk bölüm de önemlidir. Fiyat yatayken OI'nin düzenli artması, iki tarafta da kaldıraçlı pozisyonun biriktiğini gösterir. Bu yakıt bir gün yanar: fiyat bir yöne kırıldığında yanlış taraftakilerin zorunlu kapanışları hareketi büyütebilir. Hangi yöne kırılacağını OI söylemez.

Ölçü birimi tuzağı

OI iki şekilde gösterilir: sözleşme ya da coin cinsinden, veya dolar cinsinden. Dolar cinsi OI, fiyat yükseldiğinde hiçbir yeni pozisyon açılmasa bile artar, çünkü aynı sayıda coin'in dolar değeri büyümüştür.

OI'yi taker delta ve fonlamayla birlikte okumak

OI'den bir senaryo kurmak için üç veriyi birlikte düşün. Aşağıdakiler kesin kurallar değil, olasılığı yükselten birleşimlerdir:

• Fiyat yükseliyor, OI artıyor, delta pozitif, fonlama makul: Yükselişe agresif alım ve yeni para eşlik ediyor; kalabalık henüz aşırı değil. Trend için sağlıklı bir tablo.
• Fiyat yükseliyor, OI artıyor, fonlama çok yüksek: Yeni pozisyonlar açılıyor ama long taraf kalabalıklaşmış. Ani bir düşüşte long tasfiyesi zinciri riski var.
• Fiyat yükseliyor, OI azalıyor: Yükseliş short kapanışından besleniyor olabilir. Kapanışlar bitince yükseliş yakıtsız kalabilir; kırılım sonrası bir geri test görmek isteyebilirsin.
• Fiyat düşüyor, OI artıyor, delta negatif, fonlama negatife dönüyor: Agresif satış ve yeni short girişiyle uyumlu. Short taraf kalabalıklaşırsa sıkışma riski de büyür.
• Fiyat düşüyor, OI hızla azalıyor: Long'lar çıkıyor ya da tasfiye ediliyor. Satış zorunlu olduğu için bitince fiyat dengelenebilir.

OI ile işlem kararı

OI bir giriş sinyali değil, bir bağlam ve onay aracıdır. Pratikte şöyle kullanılır:

1. Kırılımı sorgulamak: Fiyat bir direnci kırdığında OI artıyor ve delta pozitifse, kırılıma yeni para eşlik ediyor demektir. OI düşüyorsa kırılım short kapanışlarıyla gelmiş olabilir; giriş için retest beklemek daha temkinlidir.
2. Kalabalığı fark etmek: OI fiyattan çok daha hızlı artıyorsa ve fonlama aşırıysa, pozisyon büyüklüğünü küçült ya da stopunu daha dikkatli yerleştir.
3. Temizlenmeyi görmek: Sert bir hareketle OI büyük ölçüde düştüyse, kaldıraç temizlenmiştir. Bazı trader'lar bundan sonra trend yönünde yeni giriş arar.
4. Geçersizlik: OI'ye dayalı bir senaryo fiyat yapısıyla çelişiyorsa, karar fiyattan yana olmalıdır. Stop her zaman fiyat seviyesine konur.

Sık yapılan hatalar

• OI'yi yön göstergesi sanmak: OI artışı ne yükseliş ne düşüş demektir; yalnızca yeni pozisyon demektir.
• Tek borsaya bakmak: Pozisyonlar birçok borsaya dağılmıştır. Toplam OI ile borsa bazında OI farklı hikâyeler anlatabilir.
• Dolar cinsini coin cinsiyle karıştırmak: Fiyat artışı dolar cinsi OI'yi kendiliğinden büyütür.
• Çok küçük zaman diliminde okumak: OI verisi bazı kaynaklarda dakikalar gecikmeyle ya da aralıklarla güncellenir; 1 dakikalık değişimler gürültü olabilir.
• Tek göstergeyle hikâye kurmak: OI, delta ve fonlama birbirini doğrulamıyorsa emin olma.

Balina Avcısı'nda

Türev göstergeleri arasında açık pozisyon (OI), fonlama ve long/short oranı bulunur; borsalar arası karşılaştırma ile OI'yi borsa bazında da görebilirsin. Order flow panelindeki delta ve CVD ile birlikte okuyunca, OI artışına hangi tarafın agresif eşlik ettiğini görmek kolaylaşır.

Kendini sına