RSI: aşırı alım-satım, bölgeler ve doğru kullanım

RSI, yani göreceli güç endeksi (Relative Strength Index), grafiklerde en çok kullanılan göstergelerden biridir. Fiyatın altında ayrı bir panelde 0 ile 100 arasında gidip gelen bir çizgi olarak görünür. Çok kişi onu “70'in üstü pahalı, 30'un altı ucuz” diye okur. Bu okuma yarı yarıya yanlıştır ve pek çok trader'a para kaybettirir.

Bu derste RSI'ın aslında neyi ölçtüğünü, nasıl hesaplandığını, hangi piyasada nasıl okunacağını ve en sık düşülen tuzakları göreceksin.

RSI neyi ölçer?

RSI fiyatın seviyesini değil, hareketlerin dengesini ölçer. Son belli sayıda mumda yükselişler mi daha güçlüydü, düşüşler mi? Buna momentum (ivme) denir. RSI 50 civarındaysa yükselişler ve düşüşler aşağı yukarı eşittir. 50'nin üstü yükselişlerin baskın olduğunu, altı düşüşlerin baskın olduğunu söyler. RSI 100 olsaydı, incelenen dönemde hiç düşüş kapanışı olmamış demekti; 0 olsaydı hiç yükseliş kapanışı olmamış demekti.

Bu yüzden RSI'ın yüksek olması “fiyat pahalı” demek değildir. “Son zamanlarda fiyat çoğunlukla yukarı gitti” demektir. Bu fark, dersin geri kalanının anahtarı.

Hesaplama mantığı

Varsayılan periyot 14'tür. Hesap adım adım şöyle işler:

1. Her mum için kapanışın bir önceki kapanışa göre değişimini bul.
2. Değişim pozitifse bu bir kazanç, negatifse (işaretini atarak) bir kayıp sayılır. Kazanç olan mumda kayıp sıfırdır, kayıp olan mumda kazanç sıfırdır.
3. Son 14 mumun ortalama kazancını ve ortalama kaybını bul.
4. Ortalama kazancı ortalama kayba böl. Buna göreceli güç (RS) denir.
5. RSI, 100 eksi (100 bölü 1 artı RS) olarak hesaplanır.

İlk hesaptan sonra ortalamalar her mumda yumuşatılarak güncellenir: yeni ortalama kazanç, eski ortalamanın 13 katı ile yeni kazancın toplamının 14'e bölünmesidir. Kayıp için de aynısı yapılır. Bu yumuşatma, RSI'ın tek bir mumla zıplamasını önler.

Elle hesaplaman gerekmez; platform bunu yapar. Ama mantığı bilmek önemli: RSI, büyük ve art arda gelen yükselişlerde hızla yükselir, düşüş geldiğinde ise ancak yavaş yavaş iner.

Klasik okuma: 70 ve 30

Göstergeyi geliştiren Welles Wilder, 70'in üstünü aşırı alım (overbought), 30'un altını aşırı satım (oversold) bölgesi olarak tanımladı. Fikir şudur: hareket bir yönde çok hızlı ve tek taraflı olduysa, kısa vadede bir dinlenme ya da geri dönüş gelme olasılığı artar.

Bu okuma en iyi yatay piyasada çalışır. Fiyat belli bir bantta gidip geliyorsa, bandın tepesine yaklaşırken RSI yükselir, dibine yaklaşırken düşer. Burada RSI, bandın kenarına geldiğini teyit eden ikinci bir göz gibidir.

Yatay piyasada nasıl işlem yapılır?

• Giriş: Fiyat bant desteğine gelmiş ve RSI 30'un altına inip yeniden 30'un üstüne çıkmışsa alım düşünülür. Yalnız 30'un altında olmak yetmez; dönüşün başladığını görmek gerekir.
• Stop: Bandın dibinin biraz altına. Bant kırılırsa senaryo biter.
• Hedef: Önce bandın ortası, sonra bandın tepesi.
• Geçersizlik: Fiyat bandın altında kapanış yapıyor ve RSI 30'un altında kalmaya devam ediyorsa, bu artık bir yatay piyasa değil, düşüş başlangıcı olabilir.

Aşırı alım, satış sinyali değildir

En pahalı hata budur. Güçlü bir yükseliş trendinde RSI günlerce, bazen haftalarca 70'in üstünde kalabilir. Bu bir zayıflık değil, gücün işaretidir: alıcılar o kadar baskındır ki her düşüş küçük kalır. RSI 70'i geçti diye açılan kısa pozisyon, trende karşı işlem yapmak demektir.

Aynı şey düşüşte de geçerlidir. Sert düşen bir coinde RSI 30'un altına indi diye almak, “düşen bıçağı tutmak” olabilir. Aşırı satım, düşüşün bittiğini değil, düşüşün güçlü olduğunu söyler.

Trendde RSI bölgeleri: 40-80 ve 20-60

Daha faydalı bir okuma, RSI'ın hangi aralıkta gidip geldiğine bakmaktır:

• Yükseliş trendinde RSI çoğu zaman 40 ile 80 arasında kalır. Geri çekilmelerde 40-50 civarı destek gibi çalışır, tepeler 70-80'e uzanır.
• Düşüş trendinde RSI çoğu zaman 20 ile 60 arasında kalır. Tepki yükselişleri 50-60 civarında söner, dipler 20-30'a iner.

Bu bölgeler kesin sınırlar değil, kaba bir rehberdir. Ama şu soruyu sormanı sağlar: “Geri çekilmede RSI 40'ın üstünde mi kaldı?” Evetse trend sağlam görünür. RSI yükselişte 40'ın belirgin şekilde altına inip sonra 60'ı geçemiyorsa, momentum el değiştiriyor olabilir.

Trendde nasıl işlem yapılır?

Yükseliş trendinde RSI'ı satış için değil, alım zamanlaması için kullan. Fiyat bir destek ya da hareketli ortalama bölgesine geri çekilirken RSI 40-50 arasına iniyorsa ve yeniden yukarı dönüyorsa, trend yönünde giriş fırsatı olabilir. Stop, geri çekilmenin dibinin altına konur; hedef önceki tepedir.

RSI'da destek, direnç ve kırılım

RSI çizgisine fiyat grafiğine baktığın gibi bakabilirsin. RSI da tepeler ve dipler yapar, yatay seviyelerden döner, trend çizgisine uyar. Düşüş trendinde RSI'ın her tepki yükselişi aynı seviyenin altında sönüyorsa, o seviye RSI için bir dirençtir. RSI bu direnci kesin bir şekilde aştığında momentumun yön değiştirdiğini düşünebilirsin.

Bazen RSI kendi direncini fiyattan biraz önce kırar. Bu bir uyarı olarak faydalıdır: fiyatın yapısında da kırılım arıyorsan, RSI'ın güç kazandığını görmek sana hazırlıklı olma şansı verir. Ama RSI kırılımı tek başına giriş sebebi değildir. Asıl onay fiyattan gelir: yapı kırılımı olmadan RSI'daki kırılım boşa çıkabilir.

RSI ile fiyat arasındaki ters hareketlere uyumsuzluk (divergence) denir. Bu konu ayrı bir derstir: uyumsuzluklar.

Periyot seçimi

14 standart ayardır ve çoğu kişi onu kullanır. Periyodu değiştirmek RSI'ın karakterini değiştirir:

• Kısa periyot (5 ile 9 arası): RSI çok hızlı tepki verir, sık sık 70'in üstüne ve 30'un altına çıkar. Bu yüzden eşikleri genişletmek gerekir, örneğin 80 ve 20. Daha çok sinyal, daha çok gürültü demektir.
• Uzun periyot (21 ile 25 arası): RSI daha sakin hareket eder, uç bölgelere nadiren gider. Eşikleri daraltmak gerekebilir, örneğin 60 ve 40.

“En iyi” periyot yoktur. Geçmiş grafikte en güzel görünen ayarı aramak, geleceğe taşınmayan bir ayar bulmanın kısa yoludur. Bir ayar seç, eşiklerini ona göre belirle ve kuralını yeterince örnekte sına.

Sık yapılan hatalar

• 70'te satmak, 30'da almak: Trendde bu, trende karşı işlem demektir. Önce piyasanın yatay mı trendli mi olduğuna karar ver.
• Fiyatı unutmak: RSI fiyattan türetilir; fiyatın bilmediği bir şeyi bilmez. Seviye, yapı ve stop her zaman fiyat grafiğinde belirlenir.
• Kapanmamış mumda karar vermek: RSI, mum kapanana kadar değişir. Mum içinde 30'un altına inen RSI, kapanışta 35 olabilir.
• Tek zaman diliminde takılıp kalmak: 15 dakikalık grafikte aşırı alım, günlük grafikte güçlü bir trendin sıradan bir anı olabilir. Üst zaman dilimine bak: çoklu zaman dilimi.
• Göstergeleri üst üste yığmak: RSI, Stokastik ve benzerleri aynı şeyi ölçer. Üç benzer göstergenin aynı şeyi söylemesi üç ayrı kanıt değildir.

Balina Avcısı'nda

RSI, göstergeler listesinde var. Sıkışma kartı RSI ve MACD uyumsuzluklarını gösterir ve bu tür uyumsuzlukların geçmişte ne kadar işe yaradığını kanıtıyla birlikte söyler; kanıt yoksa bunu açıkça belirtir.

Kendini sına