Drawdown, seri kayıp ve günlük zarar sınırı

Her trader kaybeder. Hesabın bir dönem düşer, sonra toparlanır, sonra yine düşer. Asıl soru kaybedip kaybetmeyeceğin değil, ne kadar derin kaybedeceğin ve oradan geri dönüp dönemeyeceğindir. Hesabın zirvesinden düşüşüne drawdown denir. Drawdown'ı anlamak, risk yönetiminin neden bu kadar sıkı olması gerektiğini anlamaktır.

Bu derste kayıp ile geri dönüş arasındaki acımasız matematiği, iyi bir yöntemde bile seri kayıpların ne kadar olağan olduğunu ve kötü dönemde hesabını korumak için hangi kuralları koyabileceğini göreceksin.

Drawdown nedir?

Drawdown (geri çekilme ya da düşüş), hesabın ulaştığı en yüksek değerden sonraki en düşük değerine kadar olan kayıptır ve genellikle yüzde olarak söylenir. Hesabın 12.000'e çıkıp sonra 9.000'e indiyse drawdown 3.000 bölü 12.000, yani %25'tir.

• Maksimum drawdown: Bir dönem boyunca görülen en derin düşüş. Bir yöntemi değerlendirirken en çok bakılan sayılardan biridir.
• Drawdown süresi: Hesabın eski zirvesine dönmesi ne kadar sürdü? Bazen düşüş derin değildir ama aylarca sürer; bu da psikolojik olarak çok yıpratıcıdır.

Geri dönüş için gereken kazanç

Kayıp ve kazanç simetrik değildir. %50 kaybedersen, %50 kazanmak seni geri getirmez. 10.000'in yarısını kaybedersen 5.000 kalır; 10.000'e dönmek için 5.000 kazanman, yani kalan paranın %100'ünü kazanman gerekir. Formül şudur:

Bu tablonun dersi şudur: küçük drawdown'lar sıradan bir iş kazasıdır, büyük drawdown'lar ise çoğu zaman oyunun sonudur. %10 kayıptan dönmek için %11 kazanmak yeterli. %50 kayıptan dönmek için hesabını ikiye katlaman gerekir; bunu kısa sürede yapmaya çalışan trader da genellikle riskini büyütür ve daha derine batar. Risk yönetiminin asıl amacı, seni tablonun üst satırlarında tutmaktır.

Seri kayıplar ne kadar olağan?

İyi bir yöntem bile art arda kaybeder. Bunu bilmek, seri geldiğinde paniğe kapılmamanı ve riski önceden doğru ayarlamanı sağlar. Basit olasılıkla başlayalım. Her işlemin sonucu bir öncekinden bağımsız olsun ve kazanma oranın sabit olsun.

Bu sayılar küçük görünür. Ama bu yalnız “şu andan itibaren sıradaki beş işlem” için geçerlidir. Asıl soru şudur: 100 işlem boyunca bir yerde 5 kayıplık bir seri yaşama olasılığın ne? 100 işlemde seri başlayabilecek çok sayıda nokta olduğu için bu olasılık çok daha yüksektir.

Bu tablo, işlemlerin birbirinden bağımsız olduğu ve kazanma oranının sabit kaldığı varsayımıyla hesaplandı. Gerçekte piyasa koşulları değiştiği için kayıplar bazen kümelenir; yani gerçek seriler bu tablodakinden daha uzun olabilir.

Buradan çıkan sonuç: kazanma oranı %40 ve R:R 2 olan, kâğıt üstünde gayet sağlıklı bir yöntem, 100 işlemde neredeyse kesin olarak 5 kayıplık, yaklaşık yarı yarıya ihtimalle 8 kayıplık bir seri yaşar. Riskini buna dayanacak şekilde ayarlamazsan, yöntem iyi olsa bile hesabın serinin ortasında biter.

Risk yüzdesi ve seri

Seri kayıpta hesabın ne kadar eriyeceği, işlem başına riskine bağlıdır. Her kayıpta kalan hesabın sabit bir yüzdesini kaybettiğini varsayalım:

%1 riskle 10 kayıp, hesabın yaklaşık %10'unu götürür; geri dönmek için %11 gerekir. %10 riskle aynı seri hesabın yaklaşık üçte ikisini götürür; geri dönmek için yaklaşık %187 gerekir. Aynı yöntem, aynı seri; fark yalnız risk yüzdesinde. Pozisyon büyüklüğü dersinde işlem başına riskin neden hesabın %0,5 ile %2'si arasında tutulduğunu bu yüzden konuştuk.

Günlük ve haftalık zarar sınırı

Zarar sınırı, belli bir süre içinde ulaşınca işlem yapmayı bıraktığın kayıp miktarıdır. Örneğin:

• Günlük sınır: Gün içinde 3R ya da hesabın %3'ü kaybedildiyse o gün başka işlem açılmaz.
• Haftalık sınır: Hafta içinde 6R ya da hesabın %6'sı kaybedildiyse hafta sonuna kadar işlem yok.

Bu sayılar örnektir; kendi işlem sıklığına ve risk yüzdene göre belirlersin. Önemli olan, sınırı işleme başlamadan önce yazmak ve sınır geldiğinde tartışmadan uymaktır.

Neden işe yarar? Üç nedeni var. Birincisi, kayıplar art arda geldiğinde karar kalitesi düşer; kaybı hemen geri almak için plansız işlemler açılır. Buna intikam işlemi denir. İkincisi, art arda kayıplar bazen piyasanın senin yöntemine uymayan bir döneme girdiğini gösterir; o gün piyasayla inatlaşmanın anlamı yoktur. Üçüncüsü, zarar sınırı kötü bir günün kötü bir haftaya, kötü bir haftanın kötü bir aya dönüşmesini engeller.

Kayıp döneminde risk azaltma kuralları

Drawdown derinleştikçe riski azaltmak, en etkili korunma yollarından biridir. Fikir şu: işler kötü giderken daha az kaybedersin, işler düzelince riski kademeli olarak geri açarsın. Örnek bir kural seti:

1. Hesap zirvesinden %5 aşağıdaysa işlem başına riski yarıya indir: %1'den %0,5'e.
2. Zirveden %10 aşağıdaysa riski dörtte bire indir ve işlem kayıtlarını gözden geçir: kurallara uyuldu mu, piyasa koşulları değişti mi?
3. Zirveden %15 aşağıdaysa bir süre canlı işlemi durdur; yöntemi geçmiş veride ve küçük boyutta yeniden sına.
4. Riski normale döndürmek için hesabın kaybın yarısını geri kazanmasını ya da yeni bir zirve yapmasını bekle.

Bu oranlar sabit doğrular değil, örnektir. Önemli olan, kuralların önceden yazılmış olması ve tersinin, yani kayıptan sonra riski artırmanın asla yapılmamasıdır. Kayıptan sonra pozisyonu büyütmek, “bir kazanç her şeyi kurtarır” düşüncesine dayanır. Seri biraz daha uzarsa her şeyi götürür.

Sık yapılan hatalar

• Seriyi yöntemin bozulduğuna kanıt saymak: Kazanma oranı %50 olan bir yöntemde 6 kayıplık seri yaşamak olağandır. Yöntemi bir seri yüzünden değil, yeterli sayıda işlemin sonucuna göre değerlendir.
• Seriyi görmezden gelmek: Tersi de hatadır. Seri, beklediğin en kötü seriyi belirgin şekilde aşıyorsa, piyasa değişmiş ya da yöntem hiç çalışmıyor olabilir.
• Kayıptan sonra riski artırmak: Kaybı hızla geri almak için pozisyonu büyütmek, drawdown'ı derinleştirmenin en hızlı yoludur.
• Zarar sınırını esnetmek: “Son bir işlem daha” sınırın kendisini anlamsız yapar.
• Drawdown'ı yalnız yüzde olarak düşünmek: Süre de önemlidir. Aylarca süren yatay bir dönem, motivasyonu ve disiplini aşındırır; bunu da planına dahil et.

Balina Avcısı'nda

Trader karar rehberi ve işlem planı, risk yüzdeni ve zarar sınırlarını işleme başlamadan önce yazmana yardım eder. İşlem panelindeki pozisyon hesabı, risk yüzdesini düşürdüğünde adedi otomatik olarak buna göre hesaplar; kayıp döneminde riski azaltmak bu yüzden tek bir ayar değişikliğidir.

Kendini sına