Piyasa yapısı: yapı kırılımı (BOS) ve karakter değişimi (CHoCH)

Trend dersinde trendi tepe ve diplerin sırasıyla tanımladık. Piyasa yapısı (market structure) bu fikri bir adım ileri taşır: tepe ve diplerin ne zaman kırıldığını izleyerek trendin sürdüğünü ya da döndüğünü adım adım takip eder. Bu takipte iki terim çok kullanılır: yapı kırılımı (BOS, break of structure) ve karakter değişimi (CHoCH, change of character). Bu derste ikisini, aralarındaki farkı ve onlarla nasıl işlem planı kurulacağını göreceksin.

Dış yapı ve iç yapı

Her grafikte iç içe geçmiş salınımlar vardır. Büyük bir yükselişin içindeki geri çekilme, kendi içinde küçük bir düşen trend gibi görünür. Bu yüzden iki katman ayırmak gerekir:

• Dış yapı (external structure): Grafiğin ana tepe ve dipleri. Trendin yönünü bunlar belirler.
• İç yapı (internal structure): Bir ana salınımın içindeki küçük tepe ve dipler. Çoğu zaman daha küçük bir zaman diliminde açıkça görünür.

Karışıklığın çoğu buradan çıkar. Geri çekilme sırasında iç yapı düşüş gösterir; küçük dilime bakan biri “trend döndü” sanar. Oysa dış yapıda son dip hâlâ kırılmamıştır. Kural basit: yönü dış yapıdan, giriş zamanlamasını iç yapıdan al. Hangi zaman diliminin dış, hangisinin iç yapı sayılacağını çoklu zaman dilimi dersinde netleştireceğiz.

BOS: yapı kırılımı

BOS, fiyatın mevcut trend yönünde bir önceki salınım noktasını kırmasıdır. Yükselen trendde son tepenin üstünde kapanış, düşen trendde son dibin altında kapanış BOS'tur. BOS trendin devam ettiğini söyler: alıcılar (ya da satıcılar) hâlâ yeni bölgelere ilerleyebiliyor.

Her BOS'tan sonra, o kırılımı başlatan dip önem kazanır. Buna korunan dip denir. Yükselen trendin sürmesi için bu dibin kırılmaması gerekir. Trendi takip ederken stopunu ve fikrini bu dibe göre kurarsın.

CHoCH: karakter değişimi

CHoCH, trendin tersine yönde ilk yapı kırılımıdır. Yükselen trendde fiyat son korunan dibi aşağı kırarsa bu bir CHoCH'tur. Düşen trendde son korunan tepenin yukarı kırılması da öyle. CHoCH, piyasanın “karakterinin” değiştiğini, baskın tarafın el değiştiriyor olabileceğini söyler.

CHoCH bir uyarıdır, kesin dönüş değil. Daha sağlam bir dönüş için çoğu trader şu sırayı ister:

1. CHoCH: korunan dip aşağı kırılır.
2. Toparlanma, önceki tepeyi geçemez ve alçalan bir tepe (LH) oluşur.
3. Fiyat CHoCH'un yaptığı dibi de kırar. Bu, yeni yönde ilk BOS'tur.

Bu üç adım tamamlandığında yapı artık düşen trend tanımına uyar. Tabii o noktada fiyat da epey yol almış olur. Erken girmek daha iyi fiyat ama daha çok yanılma, geç girmek daha az yanılma ama daha kötü fiyat demektir. Bu takası her zaman yapacaksın.

Gövde kapanışı mı, fitil mi?

Bir seviyenin kırıldığını söylemek için fiyatın oraya fitille değmesi yetmez mi? Çoğu durumda yetmez. Fitil, fiyatın o seviyeyi denediğini ama orada kalamadığını gösterir. Seviyenin üstündeki stoplar alınmış, sonra fiyat geri itilmiştir. Bu bir kırılım değil, çoğu zaman bir likidite avıdır.

Bu yüzden yaygın kural şudur: BOS ve CHoCH için gövde kapanışı ara. Bunun bir bedeli var: kapanışı beklemek girişini geciktirir. Ayrıca hangi dilimde kapanış aradığın önemlidir. 1 dakikalık mumun kapanışı, 4 saatlik mumun kapanışı kadar anlamlı değildir. Kendi işlem diliminin kapanışını esas al ve bunu tutarlı uygula.

Sahte CHoCH

Her CHoCH bir dönüş başlatmaz. Fiyat korunan dibin biraz altında kapanır, birkaç mum sonra geri yukarı döner ve yeni bir tepe yapar. Buna sahte CHoCH denir. Çoğu zaman sebebi, dibin altına yığılmış stopların toplanmasıdır: büyük alıcılar, satış stoplarından gelen likiditeyi kullanarak ucuzdan pozisyon alır.

Sahte CHoCH'u önceden kesin olarak ayırt etmek mümkün değildir. Ama bazı işaretler olasılığı artırır:

• Üst dilim hâlâ ters yönde: 4 saatlikte yükselen trend sürerken 15 dakikalıktaki CHoCH genelde yalnız bir iç yapı kırılımıdır.
• Kırılımda hacim zayıf: Gerçek bir yön değişiminde genelde güçlü satış görülür. Sessiz bir kırılım şüphelidir.
• Hızlı geri alım: Fiyat kırılan seviyenin üstüne birkaç mum içinde geri dönüyorsa, aşağıda alıcı bekliyormuş demektir.
• Ardından LH gelmiyor: Toparlanma önceki tepeye kadar uzanıyorsa dönüş fikri zayıflar.

Korunmanın en sade yolu, tek başına CHoCH'a göre büyük pozisyon açmamaktır. CHoCH'tan sonra alçalan tepeyi beklemek ya da stopu dar ve net tutmak sahte kırılımın maliyetini sınırlar.

Yapı ile giriş planı

Piyasa yapısı tek başına bir giriş sinyali değildir; nereden ve hangi yönde işlem aranacağını söyleyen bir çerçevedir. Örnek bir düşüş planı şöyle kurulur:

1. Yön: Üst dilimde yapı ne diyor? Düşüşe dönmüş ya da direnç bölgesinde mi?
2. Tetik: İşlem diliminde gövde kapanışıyla bir CHoCH oluşsun.
3. Bölge: CHoCH'u yaratan düşüş hareketinin geri çekilme bölgesini belirle. Bu bölge çoğu zaman düşüşün başladığı yerdeki son yükseliş mumları (order block), bir fiyat boşluğu ya da hareketin 0.618 ile 0.786 düzeltmesidir (golden zone).
4. Giriş: Fiyat bu bölgeye döndüğünde, tercihen küçük dilimde bir red işaretiyle sat.
5. Stop: Hareketin başladığı tepenin biraz üstüne.
6. Hedef: İlk hedef CHoCH'un yaptığı dip, sonraki hedef daha aşağıdaki eski dip ya da likidite.
7. Geçersizlik: Fiyat tepenin üstünde kapanırsa yapı yeniden yukarı dönmüş demektir; işlem biter.

Sık yapılan hatalar

• İç yapıyı dış yapı sanmak: Geri çekilmenin içindeki küçük kırılımı trend dönüşü saymak. Önce hangi katmana baktığını belirle.
• Fitille kırılım ilan etmek: Fitil çoğu zaman stop avıdır. Kendi dilimindeki gövde kapanışını bekle.
• Her CHoCH'a ters işlem açmak: CHoCH ilk uyarıdır. Güçlü bir trendde birçok CHoCH sahte çıkar.
• Salınım noktalarını sonradan değiştirmek: Sonuca göre “aslında korunan dip şuydu” demek analizi işe yaramaz hale getirir. Kuralını önceden koy.
• Terime takılmak: BOS ve CHoCH yalnız etiketlerdir. Arkasındaki soru hep aynıdır: alıcılar mı satıcılar mı ilerleyebiliyor?

Balina Avcısı'nda

Okuyucu, birkaç zaman diliminin yönünü tek bir özette gösterir; dış yapının hangi yönde olduğunu hızlıca kontrol etmek için kullanabilirsin. Fibonacci ve OTE golden zone göstergesi CHoCH sonrası geri çekilme bölgesini işaretlemene yardım eder. Likidite hedefleri ise korunan tepe ve diplerin ötesinde stopların yığıldığı tahmin edilen yerleri gösterir; sahte kırılımların sık görüldüğü yerler genelde buralardır.

Kendini sına