Otomatik formasyonlar ve harmonikler grafikte nasıl okunur?

Grafik formasyonlarını kendi gözünle aramak hem yorucu hem de yanıltıcıdır: insan beyni her yerde şekil görür. Balina Avcısı'nda iki gösterge bu işi kurallara bağlar. Otomatik Formasyonlar (hedefli) klasik tepe-dip ve sıkışma şekillerini arar, Harmonik Formasyonlar ise Fibonacci oranlarına dayanan XABCD yapılarını. Bu derste ikisinin grafikte neyi çizdiğini, rozetlerin ve renklerin ne anlattığını, durumların nasıl değiştiğini ve ayarları göreceksin. Formasyonların kendisini bilmiyorsan önce grafik formasyonlarına giriş ve harmonik formasyonlar derslerine bak.

İkisi de grafiğin üstündeki Göstergeler düğmesinden açılır. Listede adı yazarak bulursun; ayar penceresi ise satırdaki ayar düğmesiyle ya da grafikteki gösterge etiketinin yanındaki dişli simgesiyle açılır.

Otomatik formasyonlar

Otomatik Formasyonlar (hedefli)

Nedir: Fiyatın tepe ve diplerini (salınım noktalarını) bulup bunlardan 21 formasyon arayan bir katmandır: çift ve üçlü tepe, çift ve üçlü dip, omuz-baş-omuz ve tersi, fincan-kulp ve tersi, yükselen, alçalan ve simetrik üçgen, yükselen ve düşen kama, boğa ve ayı bayrağı, boğa ve ayı flaması, dikdörtgen, yükselen ve düşen kanal, genişleyen formasyon. Tamamen kural tabanlıdır ve yalnız o ana kadar oluşmuş mumları kullanır; geleceğe bakıp sonradan çizim değiştirmez. Veri kaynağı yalnız mumlardır, yani fiyat ve hacim.

Grafikte ne görürsün: Formasyonun tepe ve diplerini birleştiren ince düz çizgiler, trend çizgileri ve boyun çizgisi. Boyama ya da dolgu yoktur. Formasyonun ortasında, adını ve durumunu yazan renkli bir rozet durur. Kırılmış bir formasyonda kırılım noktasından hedefe giden çapraz bir çizgi, hedefte kısa bir yatay çizgi ve yanında hedef fiyatı ile yüzde uzaklık yazar. Karşı tarafta STOP etiketli yatay bir çizgi bulunur. Formasyonun üzerine fareyle gelince neden o yönü verdiğini anlatan bir açıklama açılır.

Renkler: Varsayılan olarak renk yönü anlatır. Yükseliş beklenen formasyon yeşil, düşüş beklenen kırmızı, yönü belirsiz olan mavidir. Kırılımdan hedefe giden ok beklenen yönün renginde çizilir; hedef seviyesi ve 🎯 etiketi “Hedef rengi” ayarındaki renkle (varsayılan sarı), stop çizgisi ayrı bir kırmızı tonla gösterilir. Henüz oluşmakta olan ya da kırılım bekleyen formasyonlar biraz soluk, bağlamı zayıf olanlar belirgin biçimde soluk çizilir.

Rozeti okumak: Rozette sırasıyla formasyonun adı, yön işareti, durum ve bir güç bilgisi yazar. Yön işareti yukarı üçgen (yükseliş), aşağı üçgen (düşüş) ya da baklava (yönsüz) olur. Örnek bir rozet şöyle okunur: “Çift Dip, yukarı, kırıldı, hedef yüzde 41, bölgede.” Buradaki “hedef yüzde 41” öğrenilmiş modelin olasılığıdır; model yoksa yerine “kalite 62” gibi kural tabanlı bir puan gelir. “Bölgede”, formasyonun dibinde (ya da düşüş formasyonunda tepesinde) önemli bir tepki bölgesi olduğunu söyler. “Zayıf” ise bağlamın formasyona ters olduğunu.

Nasıl okunur, trader neye bakar: Önce durum. Kırılmamış bir formasyon yalnız bir olasılıktır; işlem fikri ancak kapanışla gelen kırılımdan sonra doğar. Sonra bağlam: rozet soluk ve “zayıf” yazıyorsa formasyon trende ya da üst zaman dilimine ters demektir. Sonra hedef ile stop arasındaki mesafe: hedef stopa göre çok yakınsa risk/ödül zayıftır. Son olarak açıklamaya bak: yapı, uzun trend ve üst zaman dilimi aynı yönü gösteriyor mu, formasyonun dibinde bir tepki bölgesi var mı, formasyon boyunca hacim daralmış mı?

Ayarlar: “Genel” grubunda Oluşanları da göster (son ucu henüz onaylanmamış formasyonları soluk çizer), Hedef çizgisi, Stop çizgisi, Sonuçlananları göster (hedefe ulaşan ya da başarısız olanları da tutar), Zayıfları gizle, En fazla formasyon (varsayılan 4) ve Ne kadar geriye (varsayılan 160 mum) vardır. “Tespit” grubunda Swing gücü (tepe ya da dip için her yanda bakılan mum sayısı, varsayılan 5), Minimum boy (formasyon en az kaç ATR yüksekliğinde olmalı, varsayılan 2) ve Eşitlik toleransı (çift tepe ya da dipte iki ucun “aynı seviye” sayılma payı, varsayılan yüzde 1) bulunur. “Hangi formasyonlar” grubunda 21 ailenin her biri ayrı ayrı açılıp kapatılır. “Renkler” grubunda Yöne göre renk kapatılırsa her aile kendi rengiyle çizilir; yükseliş, düşüş, yönsüz, hedef ve stop renkleri de buradan değişir. “Görünüm” grubunda çizgi kalınlığı ve etiketler vardır.

Dikkat: Gösterge yalnız şekli bulur; şeklin işe yarayıp yaramadığını söylemez. Uygulamanın kendi kılavuzu da açıkça yazar: yapılan ölçümlerde formasyonlar tek başına istatistiksel bir avantaj göstermedi. Formasyonu bir bağlam olarak kullan, yanında bölge, likidite ve akış teyidi ara.

Durumlar: bir formasyonun hayatı

Her formasyon bir durumdan diğerine geçer. Rozette yazan durum, nerede olduğunu söyler.

Kuralların ayrıntısı koddan şöyledir. Kırılım için mum kapanışı tetik çizgisini en az 0,2 ATR geçmelidir; fitil yetmez. Yükseliş beklenen bir formasyonun aşağı, düşüş beklenen bir formasyonun yukarı kırılması için 0,5 ATR'lik daha büyük bir pay aranır ve bu olursa formasyon geçersiz sayılır. Kırılım beklemesi formasyon süresinin yaklaşık 0,8 katıdır (en az 12, en çok 60 mum); üçgen ve kamada iki çizginin kesiştiği tepe noktasına gelinirse de bekleme biter. Kırıldıktan sonra formasyona formasyon süresinin 1,5 katı (dönüş formasyonlarında 2 katı, 12 ile 120 mum arası) süre tanınır; bu sürede sonuç çıkmazsa süresi doldu olur.

Kırılım seviyesi, ölçülü hedef ve stop

Ölçülü hedef (measured move), formasyonun yüksekliğinin kırılım noktasından yansıtılmasıdır. Çift dipte yükseklik, boyun ile diplerin ortalaması arasındaki mesafedir; bayrakta direğin boyudur; kanal ve üçgende iki çizgi arasındaki genişliktir. Stop, formasyonun karşı sınırıdır: çift dipte diplerin biraz altı, üçgende karşı kenar çizgisi. Hedefe fitille değmek yeter, ama başarısızlık için kapanış gerekir.

Yönsüz formasyonlarda “kırılımı bekle”

Simetrik üçgen, dikdörtgen, yükselen ve düşen kanal ile genişleyen formasyon yönsüz sayılır. Bunlarda kırılım gelene kadar hedef çizilmez. Rozette “sıkışma, kırılımı bekle” yazar ve grafiğin sağ ucunda iki kısa yatay çizgi belirir: yukarı ok ile üst kırılım seviyesi, aşağı ok ile alt kırılım seviyesi. Kırılım hangi taraftan gelirse formasyon o yönde yönlü bir formasyon gibi hedef ve stop kazanır.

Rozette ayrıca bir eğilim yazabilir. Eğilim üç ölçüden çıkar: formasyondan önceki tepe-dip yapısı, uzun trend ve üst zaman dilimi. En az ikisi aynı yönü gösteriyorsa eğilim yazılır ve o taraftaki kırılım çizgisi daha parlak ve kalın çizilir. Genişleyen formasyonda eğilim hesaplanmaz. Sunucudaki model ileri testi geçtiyse eğilimin yanında bir olasılık da yazar; örneğin “eğilim aşağı yüzde 64”. Model yukarı kırılım olasılığını yüzde 58'in üstünde ya da yüzde 42'nin altında bulmadıkça yön söylemez.

Öğrenilmiş model, kalite puanı ve geçmiş istatistik

Sunucu, göstergenin kurallarını izlenen sembollerin geçmiş verisinde yeniden oynatır. İki şey öğrenir: yönsüz formasyonların hangi yöne kırıldığını ve kırılan formasyonun hedefe stoptan önce ulaşıp ulaşmadığını. Model, görmediği dönemde yapılan ileri testi geçtiyse rozette olasılık yazar, örneğin “hedef yüzde 41”. Bu sayıyı tek başına okuma; üzerine gelince açılan açıklamada bir de taban oran yazar, yani tüm formasyonların ortalama hedefe ulaşma oranı. Asıl bilgi, formasyonun bu tabanın üstünde mi altında mı olduğudur. Olasılık tabanın 3 puandan fazla altındaysa formasyon “zayıf” sayılır.

Model yoksa ya da henüz kanıt bulunamadıysa rozette kalite puanı görünür. Bu puan 50'den başlar; yapı, uzun trend ve üst zaman dilimi formasyon yönünü destekledikçe artar, ters düştükçe azalır. Formasyonun tabanında önemli bir tepki bölgesi varsa artar, hedefe giden yolun ortasında bir bölge varsa azalır, hacim daralmışsa biraz artar. Puan 5 ile 95 arasında kalır ve 40'ın altı “zayıf” sayılır. Bu bir olasılık değil, bağlam uyumunun özetidir.

Gösterge ayrıca yüklü geçmişte kaç formasyon bulduğunu ve kırılıp sonuçlananların yüzde kaçının hedefe ulaştığını, yüzde kaçının stop olduğunu, yüzde kaçının süresinin dolduğunu hesaplar; kırılıp hedefe gitmeden süresi dolanlar “ulaşmadı” tarafına yazılır. Okuyucu panelindeki sıkışma kartında da “hareket kanıtı” tablosunun formasyon satırı, doğru yöne kırılma ve hedefe ulaşma oranını, mumların sırası karıştırılmış bir seriyle karşılaştırarak verir. Bu sayıların hepsi bağlamdır, kanıt değil. Küçük örneklemde yanıltır; nedenini istatistik tuzakları dersinde görebilirsin.

Aynı yapıya tek ad ve en az 5 temas

Aynı fiyat hareketi bazen birden çok şekle uyar: bir bölüm hem kanal hem bayrak gibi görünebilir. Gösterge çelişen adlar vermemek için çakışan formasyonlardan yalnız birini tutar. Sıralama şöyledir: dönüş formasyonları (omuz-baş-omuz, üçlü tepe ve dip, fincan-kulp) en üstte, sonra çift tepe ve dip, sonra üçgen ve kama, sonra kanal, dikdörtgen ve simetrik üçgen, sonra bayrak ve flama, en altta genişleyen formasyon. Bayrak ile bir kanal ya da üçgen çakışırsa özel bir kural vardır: gövde direğin tepesinden sonra başlıyorsa bayrak kalır, gövde direği de içine alıyorsa kanal kalır. Bayrak ile flama aynı yapı sayılır; yenisi eskisinin yerine geçer.

Kanal, üçgen, kama, dikdörtgen ve genişleyen formasyon için en az beş temas şartı vardır: toplam en az beş tepe ve dip, yani çizgilerden birinde en az üç dokunuş. Dört nokta her zikzakta bulunur; iki çizgi çekmek için yeter ama bir yapıyı kanıtlamaz. Bu kural sayısız sahte üçgeni baştan eler. Ayrıca kapanışların çizgilerin dışına çok sık taşmaması gerekir.

Harmonik formasyonlar

Harmonik Formasyonlar (Gartley/Bat/Crab…)

Nedir: Fiyattaki beş noktalı X, A, B, C, D yapılarını Fibonacci oranlarıyla arayan katmandır. Gartley, Yarasa (Bat), Kelebek, Yengeç (Crab), Derin Yengeç, Cypher ve dört noktalı ABCD ailelerini tanır. Örneğin Gartley'de B noktası XA bacağının 0,618'i kadar geri çekilir, D noktası 0,786'sına iner; Yarasada B 0,382 ile 0,5 arasında, D 0,886'dadır; Yengeçte D, XA'nın 1,618 katı uzanır. Veri kaynağı yine yalnız mumlardır.

Grafikte ne görürsün: X, A, B, C ve D noktalarını birleştiren kalın çizgiler ve aralarında X ile B, A ile C, B ile D gibi ince yardımcı çizgiler. Her noktada harf ve gerçekleşen oran yazar, örneğin “B 0,618”. Ortada “Gartley, tamamlandı” gibi bir etiket bulunur; yön yukarı ya da aşağı üçgenle gösterilir. Renk aileye göredir, yöne göre değil. X, A, B ve C oluştuysa, D'nin beklendiği PRZ (potential reversal zone, olası dönüş bölgesi) C'den sağa uzanan bir çerçeve olarak önceden çizilir. D oluştuktan sonra sarı “HEDEF 1” ve “HEDEF 2” çizgileri ile kırmızı “STOP” çizgisi gelir. Grafiğin sağ üstünde katlanabilir bir panel oranları ve olası çıkışları özetler.

Durumlar: “PRZ bekleniyor” (D için bölge çizildi, fiyat henüz gelmedi), “D oluşuyor” (son nokta geçici), “tamamlandı” (D onaylandı, hedefler geçerli), “hedefe ulaştı” ve “başarısız”. Hedef 1, AD bacağının 0,382 geri çekilmesi; Hedef 2, 0,618 geri çekilmesidir. Stop, D'nin XA bacağının dörtte biri kadar ötesidir; burada stopa fitille değmek de başarısızlık sayılır. Formasyon 90 mum içinde sonuçlanmazsa ya da D onaylandıktan sonraki ilk mum zaten Hedef 1'in ötesinde kapanmışsa (giriş fırsatı kaçmışsa) çizimden kalkar.

Nasıl okunur, trader neye bakar: PRZ bir giriş emri değil, bir izleme bölgesidir. Panel de bunu yazar: fiyat PRZ'ye gelmeden hedef geçerli değildir. Fiyat bölgeye gelince orada bir dönüş mumu, akışta emilim ya da yakın bir likidite süpürmesi gibi bir teyit ara. Bölge yukarıdan aşağı ya da aşağıdan yukarı kararlı biçimde geçilirse formasyon bozulur. Panelin verdiği risk/ödül oranına da bak: stop D'den XA'nın dörtte biri kadar uzak olduğu için büyük formasyonlarda stop geniş olur.

Ayarlar: Oluşanları / PRZ'yi göster, Hedefler, Stop, Fibonacci oranları (noktalarda oran yazısı), Sonuçlananları göster, En fazla formasyon (varsayılan 3) ve Ne kadar geriye (varsayılan 220 mum). Tespit grubunda Swing gücü, Minimum XA boyu (ilk bacak en az kaç ATR, varsayılan 2) ve Fibonacci toleransı (oranlardan izin verilen sapma, varsayılan yüzde 6) vardır. Toleransı küçültmek daha az ama daha “kitaba uygun” formasyon verir. Aileler tek tek açılıp kapatılır; ABCD çok sık oluştuğu için varsayılan olarak kapalıdır. Her ailenin rengi ile hedef ve stop rengi değiştirilebilir.

Dikkat: Uygulamanın kendi sistem denetiminde harmonik formasyonlar, gerçekçi girişle (D'nin onaylandığı mumun kapanışı) kör bir yürüyüşten daha iyi sonuç vermedi. Panel ve açıklama da bunu hatırlatır. Aynı X, A, B, C noktalarına birden çok aile uyuyorsa grafik karışmasın diye yalnız fiyata en yakın PRZ gösterilir; bu, o ailenin “daha doğru” olduğu anlamına gelmez.

Sık yapılan hatalar

• “Oluşuyor” rozetiyle işleme girmek: Son uç henüz onaylanmadığı için şekil bir sonraki mumda başka bir şeye dönüşebilir.
• Kırılımı fitille saymak: Gösterge kırılımı kapanışla sayar. Fitil boyun çizgisini geçti diye formasyon kırılmış olmaz.
• Model olasılığını kesinlik sanmak: “Hedef yüzde 41” yüz benzer formasyondan kırk birinin hedefe gittiği anlamına gelir; altmışından fazlası gitmemiştir. Taban oranla karşılaştırmadan okuma.
• Yönsüz formasyonda tahminle girmek: Eğilim yazması kırılımın o yöne olacağı anlamına gelmez. Kırılımı bekle.
• Zayıf etiketini görmezden gelmek: Trende ve üst zaman dilimine ters bir formasyon, şekil olarak kusursuz olsa da daha düşük olasılık taşır.

Kendini sına