Wyckoff yöntemi: toplama ve dağıtım evreleri

Richard Wyckoff, yirminci yüzyılın başında piyasaları inceleyen bir borsacıydı. Geliştirdiği yöntem bugün hâlâ kullanılıyor, çünkü sorduğu soru zamansız: büyük bir hareketten önce fiyat neden uzun süre yatay gider ve bu yatay dönemde ne olur? Wyckoff'a göre yatay dönemler çoğu zaman bir hazırlıktır: ya sessizce mal toplanır (toplama, accumulation) ya da sessizce mal dağıtılır (dağıtım, distribution). Bu derste iki sürecin evrelerini, fazlarını, hacmin nasıl davrandığını ve hedef tahminini öğreneceksin. En sonda da en önemli uyarıyı göreceğiz: bir aralığın toplama olduğu çoğu zaman ancak iş işten geçtikten sonra kesinleşir.

Bileşik operatör ve üç yasa

Wyckoff, piyasayı sanki tek bir büyük oyuncu yönetiyormuş gibi düşünmeyi önerdi ve bu hayali oyuncuya bileşik operatör (composite operator) dedi. Gerçekte böyle tek bir kişi yoktur. Bu, büyük ve sabırlı katılımcıların toplam davranışını anlamak için kullanılan bir düşünce aracıdır. Soru şudur: büyük miktarda mal almak isteyen biri, fiyatı yukarı kaçırmadan bunu nasıl yapar? Cevap: uzun süre, bir aralığın içinde, satıcıların korktuğu anlarda alarak.

Yöntem üç yasaya dayanır:

1. Arz ve talep yasası: Talep arzdan büyükse fiyat yükselir, küçükse düşer. Basit ama her şeyin temeli.
2. Neden ve sonuç yasası: Bir aralıkta ne kadar uzun ve geniş hazırlık yapılırsa (neden), sonrasındaki hareket de o kadar büyük olabilir (sonuç).
3. Çaba ve sonuç yasası: Hacim çabadır, fiyat hareketi sonuçtur. Büyük hacme rağmen fiyat ilerlemiyorsa, karşı tarafta güçlü bir direnç vardır.

Toplama evreleri

Toplama uzun bir düşüşün sonunda görülür. Evrelerin kısaltmaları İngilizce adlarından gelir; aşağıda her birinin ne anlattığını görüyorsun.

• PS, ön destek (preliminary support): Uzun düşüşten sonra ilk belirgin alım. Hacim artar, düşüş yavaşlar ama henüz durmaz.
• SC, satış doruğu (selling climax): Panik satış. Çok yüksek hacim, uzun kırmızı mumlar, çoğu zaman uzun alt fitil. Korkanlar satarken sabırlı alıcılar malı karşılar.
• AR, otomatik tepki (automatic rally): Satış tükenince fiyat kendiliğinden sıçrar. AR'nin tepesi aralığın üst sınırını belirler.
• ST, ikincil test (secondary test): Fiyat SC bölgesine geri döner, ama bu kez daha düşük hacimle. Satıcıların zayıfladığını test eder. Birden çok ST olabilir.
• Spring, yay: Aralığın altına kısa süreli iniş. Stopları tetikler, son satıcıları dışarı atar ve hızla aralığa geri döner. Bu aslında bir likidite avıdır. Her toplamada görülmez.
• Test: Spring'den sonra fiyat aşağıyı bir kez daha, düşük hacimle yoklar ve daha yüksek bir dip yapar.
• SOS, güç işareti (sign of strength): Artan hacimle aralığın üst kısmına, çoğu zaman üstüne güçlü yükseliş.
• LPS, son destek noktası (last point of support): SOS'tan sonra düşük hacimli bir geri çekilme ve daha yüksek dip.
• BU, geri test (back-up): Fiyat aralığın üstüne çıktıktan sonra eski üst sınıra dönüp onu destek olarak test eder.

Fazlar: A'dan E'ye

Evreler beş faza ayrılır. Fazlar sana “şu an hikâyenin neresindeyiz?” sorusunu sordurur.

• Faz A, düşüşün durması: PS, SC, AR ve ilk ST. Önceki trend sona erer, aralığın sınırları ortaya çıkar.
• Faz B, nedenin inşası: En uzun fazdır. Fiyat aralığın içinde gidip gelir. Büyük alıcılar sessizce mal toplar; dışarıdan bakınca sıkıcı bir yatay piyasadır.
• Faz C, test: Spring ve testi. Kalan arzın tükenip tükenmediği sınanır.
• Faz D, çıkışa gidiş: SOS ve LPS'ler. Talep arzı açıkça yener, fiyat aralığın üst kısmına yerleşir.
• Faz E, trend: Fiyat aralığı terk eder ve yükseliş trendi (markup) başlar.

Dağıtım evreleri

Dağıtım, toplamanın aynadaki görüntüsüdür ve uzun bir yükselişin sonunda görülür. Büyük oyuncular ellerindeki malı, iyimser alıcılara fiyatı çökertmeden satar.

• PSY, ön arz (preliminary supply): Yükselişte ilk belirgin satış. Hacim artar, yükseliş yavaşlar.
• BC, alış doruğu (buying climax): Coşkulu alım. Yüksek hacim, büyük yeşil mumlar, haberlerin en iyimser olduğu an. Satıcılar bu talebi karşılar.
• AR, otomatik tepki: Bu kez aşağı doğrudur. Alım tükenince fiyat düşer ve aralığın alt sınırını çizer.
• ST, ikincil test: Fiyat BC bölgesine geri döner ama daha zayıf hacimle ve çoğu zaman biraz altında kalır.
• UTAD, dağıtım sonrası yukarı sahte kırılım (upthrust after distribution): Aralığın üstüne kısa süreli çıkış. Kırılım alıcılarını içeri çeker, sonra geri döner. Spring'in tersidir.
• SOW, zayıflık işareti (sign of weakness): Artan hacimle aralığın alt kısmına, çoğu zaman altına düşüş.
• LPSY, son arz noktası (last point of supply): Düşük hacimli zayıf bir tepki yükselişi ve daha düşük tepe. Düşüş trendi (markdown) öncesi son satış fırsatı olarak yorumlanır.

Hacim nasıl davranır?

Wyckoff'ta hacim, fiyat kadar önemlidir. Toplamada beklenen tablo kabaca şöyledir:

• SC'de hacim çok yüksektir; panik oradadır.
• ST'lerde hacim SC'ye göre belirgin biçimde düşüktür. Aynı fiyata daha az satışla gelinmesi, satıcıların azaldığını gösterir.
• Spring'de hacim düşükse arz tükenmiş olabilir. Yüksekse, fiyatın hızla aralığa dönmesi önemlidir; dönmezse bu bir spring değil, kırılımdır.
• SOS'ta hacim artar: yükselişte çaba vardır ve sonuç da gelir.
• LPS'te hacim düşer: geri çekilmede satış yoktur.

Dağıtımda tablo terstir: BC'de çok yüksek hacim, yükselişlerde azalan hacim, düşüşlerde artan hacim. Çaba ve sonuç yasası burada işe yarar: aralığın üstünde büyük hacimle fiyat ilerlemiyorsa, birileri o alımı karşılıyor demektir.

Neden-sonuç yasası ve hedef tahmini

Wyckoff'a göre aralık, gelecek hareketin “yakıt deposu”dur. Uzun ve geniş bir aralık, büyük bir hareket için hazırlık olabilir. Klasik yöntem bunu nokta ve şekil (point and figure) grafiğiyle ölçer: aralık boyunca yatayda sayılan sütun sayısı, kutu büyüklüğü ve dönüş miktarıyla çarpılarak muhtemel hareket bulunur ve spring ya da LPS seviyesine eklenir.

Basit bir yaklaşım olarak birçok trader aralığın yüksekliğini kullanır: aralık ne kadar yüksekse, kırılımdan sonra en az o kadar hareket beklenir. Bu, ölçülü hedef mantığıyla aynıdır. Her iki yöntem de kaba bir tahmindir; fiyat hedefe varmayabilir ya da çok ötesine geçebilir.

Wyckoff ile nasıl işlem yapılır?

1. Bağlam: Uzun bir düşüşten sonra oluşan yatay aralık toplama adayıdır; uzun yükselişten sonraki dağıtım adayıdır.
2. Sabır: Faz B'de işlem aramak yerine aralığın sınırlarını not al. Ortada işlem yapmak en zayıf risk/ödülü verir.
3. Faz C girişi: Spring ve ardından düşük hacimli test. Stop spring dibinin altına. Erken ama riskli.
4. Faz D girişi: SOS'tan sonraki LPS ya da kırılım sonrası BU. Stop LPS'in altına. Daha geç ama daha çok kanıtla.
5. Geçersizlik: Spring'den sonra fiyat aralığa dönmez ve aşağıda kapanmaya devam ederse toplama senaryosu bitmiştir.

En önemli uyarı: geriye bakınca kesinleşir

Ders kitaplarındaki şemalar temizdir. Gerçek grafikte ise aralık sürerken hangi evrede olduğunu bilmezsin. Bugün spring sandığın iniş yarın düşüşün devamı olabilir. Toplama gibi görünen bir aralık, aslında bir sonraki düşüş öncesi duraklama, yani yeniden dağıtım çıkabilir. Bir yükselişin ortasındaki aralık ise yeniden toplama (re-accumulation) olabilir.

Etiketler çoğu zaman olaydan sonra doğru yere oturur. Bu yüzden Wyckoff'u bir kehanet aracı olarak değil, olasılıkları sıralamak ve geçersizlik noktası koymak için kullan. Senaryo bozulduğunda ısrar etme.

Sık yapılan hatalar

• Aralığın ortasında işlem açmak: Faz B'de fiyat iki yöne de gidip gelir; stoplar sık sık patlar.
• Her aşağı fitili spring sanmak: Spring'den sonra fiyatın hızla aralığa dönmesi ve testin daha yüksek dip yapması gerekir.
• Hacmi görmezden gelmek: Wyckoff hacimsiz okunamaz. Kripto'da hacmin borsalara dağıldığını da unutma.
• Şemayı birebir aramak: Gerçek aralıklarda bazı evreler yoktur, bazıları birkaç kez tekrar eder.
• Hedefi kesin sanmak: Neden-sonuç ölçüsü kaba bir tahmindir.

Balina Avcısı'nda

Balina radarı, toplama ya da dağıtım evresinde görünen coinleri listeler, her biri için bir skor ve plan kartı gösterir; bunu bir aday listesi olarak kullan, kararı grafiğe bakarak ver. Sıkışma kartı sıkışmanın ne kadar sürdüğünü, kırılım yönünü ve geçmişteki sahte kırılım oranını gösterir. Göstergeler listesindeki hacim profili, aralık içinde hacmin nerede toplandığını görmene yardım eder.

Kendini sına