VWAP ve hacim profili: değer nerede?

Grafikte fiyatın nereye gittiğini görürsün ama o fiyatlarda ne kadar işlem yapıldığını çoğu zaman görmezsin. Oysa 100'de bir kişinin alması ile 100'de bin kişinin alması aynı şey değildir. Çok işlem yapılan fiyatlar, piyasanın “adil” kabul ettiği yerlerdir. Az işlem yapılan fiyatlar ise piyasanın hızla geçip gittiği yerlerdir.

Bu derste hacmi fiyatla birleştiren iki aracı göreceksin. VWAP, hacimle ağırlıklandırılmış ortalama fiyattır. Hacim profili ise hangi fiyat seviyesinde ne kadar hacim olduğunu yatay çubuklarla gösterir. İkisi de aynı soruya cevap arar: değer nerede?

VWAP nedir, nasıl hesaplanır?

VWAP (Volume Weighted Average Price), hacim ağırlıklı ortalama fiyattır. Normal bir ortalama her mumu eşit sayar. VWAP ise çok hacimli mumlara daha çok ağırlık verir. Hesap şöyledir:

1. Her mum için tipik fiyatı bul: en yüksek, en düşük ve kapanışın ortalaması.
2. Tipik fiyatı o mumun hacmiyle çarp.
3. Başlangıçtan bu yana bütün bu çarpımları topla ve toplam hacme böl.

Hesap bir başlangıç noktasından itibaren birikerek ilerler. Bu yüzden VWAP'ın her zaman bir başlangıcı vardır: günün başı, haftanın başı ya da senin seçtiğin bir an.

VWAP'ın anlamı şudur: o başlangıçtan beri işlem yapan herkesin ortalama maliyeti aşağı yukarı budur. Fiyat VWAP'ın üstündeyse, o dönemde alanların ortalaması kârdadır ve alıcılar kontroldedir. Altındaysa ortalama alıcı zarardadır ve satıcılar baskındır.

Kurumsal referans olarak VWAP

Büyük fonlar bir günde büyük miktarda alım ya da satım yapmak zorunda kaldığında, işlemin ne kadar iyi yapıldığını çoğu zaman VWAP'a göre ölçer. Günün VWAP'ının altında alan bir fon “iyi fiyattan aldım” der. Bunun için kullanılan algoritmalar emirleri gün boyuna, hacme orantılı şekilde yayar. Bu davranış, fiyat VWAP'a yaklaştığında alım ya da satım ilgisinin artmasına yol açabilir.

Dürüst olmak gerekirse, bu etki hisse piyasasında daha iyi bilinir. Kriptoda da çok izlenir ama her coinde ve her gün aynı güçte çalıştığını varsayma. VWAP'ı kesin bir duvar olarak değil, piyasanın ortalama maliyetini gösteren bir referans olarak kullan.

Günlük, haftalık ve çapalı VWAP

• Günlük VWAP: Her gün sıfırlanır. Kripto 7 gün 24 saat işlem gördüğü için genellikle UTC gece yarısında yeniden başlar. Gün içi işlemlerde en çok bakılan türdür.
• Haftalık ve aylık VWAP: Daha uzun bir dönemin ortalama maliyetini gösterir. Swing işlemlerinde referans olur.
• Çapalı VWAP (anchored VWAP): Başlangıcını sen seçersin. Önemli bir dip, önemli bir tepe, büyük bir kırılım ya da bir haber anı olabilir. O andan beri piyasaya girenlerin ortalama maliyetini gösterir.

Çapalı VWAP'ın gücü, sorduğu soruda yatar: “Bu dipten beri alanlar ortalamada kârda mı, zararda mı?” Fiyat bu çizginin üstünde kaldıkça dipten beri alanlar rahattır ve geri çekilmelerde pozisyonlarını savunma eğilimindedir. Çizginin altına inilip orada kalınırsa, o dipten beri giren alıcıların çoğu zarara geçmiştir ve satış baskısı artabilir.

VWAP ile nasıl işlem yapılır?

1. Yön: Fiyat gün boyunca VWAP'ın üstündeyse alım yönlü, altındaysa satış yönlü kurulumlara bak.
2. Giriş: Fiyat VWAP'a geri çekilir, orada bir dönüş mumu yapar ve kapanış VWAP'ın üstünde kalır.
3. Stop: Geri çekilmenin dibinin altına.
4. Hedef: Günün tepesi ya da bir sonraki direnç.
5. Geçersizlik: Fiyat VWAP'ın altında art arda kapanışlar yapıyor ve geri çıkamıyorsa kontrol el değiştirmiş olabilir.

Hacim profili

Normal hacim çubukları zamana göredir: her mumun altında o mumun hacmi görünür. Hacim profili (volume profile) ise hacmi fiyata göre dağıtır. Seçilen dönemde her fiyat seviyesinde ne kadar işlem yapıldığını yatay çubuklarla gösterir. Uzun çubuk, o fiyatta çok işlem yapıldığını; kısa çubuk, piyasanın orada az durduğunu söyler.

Profilde dört kavram öne çıkar:

• POC (Point of Control, kontrol noktası): En çok hacmin işlendiği tek fiyat seviyesi. Dönemin “en adil” fiyatı gibidir; fiyat çoğu zaman ona geri çekilir.
• Değer alanı (value area): Toplam hacmin yaklaşık %70'inin işlendiği, POC'un etrafındaki fiyat aralığı. Üst sınırına VAH, alt sınırına VAL denir.
• Yüksek hacim düğümü (HVN): Profilde çıkıntı yapan, çok hacimli bölge. Piyasanın kabul ettiği fiyattır. Fiyat burada yavaşlar ve oyalanır.
• Düşük hacim düğümü (LVN): Profilde içe göçük, az hacimli bölge. Piyasanın reddettiği ya da hızla geçtiği fiyattır.

%70 oranı, eski Market Profile geleneğinden gelir ve istatistikteki bir standart sapma fikrinden esinlenir. Kesin bir doğa kanunu değildir; bazı platformlar farklı oranlar da kullanır.

Fiyat neden LVN'den hızlı geçer?

Bir fiyat bölgesinde az hacim olması, piyasanın orada uzun süre durmadığı anlamına gelir. Genellikle bunun nedeni, o bölgede bir tarafın açık ara baskın olmasıdır: fiyat oraya geldiğinde karşısında yeterli emir bulamaz ve hızla geçer. Fiyat daha sonra o bölgeye döndüğünde de çoğu zaman aynı şey olur. Durduracak birikmiş pozisyon ve emir az olduğu için fiyat LVN'yi hızla geçip bir sonraki HVN'ye gider.

Bu bilgi iki şekilde işe yarar:

• Hedef seçimi: Fiyat bir LVN'ye girdiyse, ilk hedef bir sonraki HVN ya da POC'tur. Arada çok az durak vardır.
• Stop yeri: Stopu LVN'nin ortasına koymak risklidir; fiyat oradan hızla geçer. HVN'nin arkasına, yani fiyatın oyalanacağı bölgenin ötesine koymak daha mantıklıdır.

Değer alanıyla işlem fikri

Fiyat değer alanının dışına çıktığında iki şey olabilir. Ya dışarıda kabul görür: birkaç mum orada kalır, hacim oluşur ve değer yeni bölgeye taşınır. Ya da reddedilir: hızla değer alanının içine geri döner. Geri dönen fiyat çoğu zaman POC'a, bazen değer alanının öbür ucuna gider. Bir giriş fikri şöyle olabilir: fiyat VAL'in altına sarkıp yeniden değer alanının içinde iki mum kapanış yapıyor; giriş bu kapanışta, stop sarkmanın dibinin altında, ilk hedef POC, ikinci hedef VAH. Bu tür kuralların başarısını kendi verinde sınamadan büyük para riske etme.

Sık yapılan hatalar

• VWAP'ı her zaman dilimine aynı şekilde uygulamak: Günlük VWAP gün içi işler içindir. Günlük grafikte günlük VWAP anlamsızdır; orada haftalık, aylık ya da çapalı VWAP kullanılır.
• Çapayı rastgele koymak: Çapalı VWAP'ın anlamı çapanın konduğu andan gelir. Gerçekten önemli bir dip, tepe ya da olay seç.
• Profil dönemini önemsememek: Son bir günün profili ile son üç ayın profili çok farklı seviyeler gösterir. Hangi dönemi incelediğini bil.
• Tek borsanın hacmini bütün piyasa sanmak: Kriptoda hacim birçok borsaya dağılır. Grafikteki profil yalnız o borsanın verisidir.
• POC'u kesin dönüş noktası sanmak: POC bir mıknatıs gibi davranabilir ama fiyat onu geçip gidebilir de. Onayı fiyat davranışından al.

Balina Avcısı'nda

VWAP ve hacim profili, göstergeler listesinde var. Tepki bölgeleri, fiyatın geçmişte tepki verdiği alanları gösterir; bunları HVN ve POC ile karşılaştırabilirsin. Order flow paneli ise delta ve CVD ile bir seviyede alıcıların mı satıcıların mı agresif olduğunu görmeni sağlar.

Kendini sına