Yatay piyasa (range) nasıl tanınır, nasıl işlenir?

Fiyat her zaman bir yöne gitmez. Uzun dönemler boyunca iki seviye arasında gidip gelir: yukarıda bir tavan, aşağıda bir taban. Buna yatay piyasa ya da range denir. Birçok trader trendleri sever ama piyasa, sanıldığından çok daha uzun süre yatayda geçer. Range'i tanımayan biri, trend stratejisini yatay piyasada kullanır ve sürekli tepeden alıp dipten satar. Bu derste range'in nasıl tanınacağını, nasıl işleneceğini ve ne zaman biteceğini öğreneceksin.

Range nedir, neden oluşur?

Range, alıcı ile satıcının bir fiyat aralığı üzerinde geçici olarak anlaştığı dönemdir. Üst sınırda satıcılar fiyatı pahalı bulur ve satar; alt sınırda alıcılar fiyatı ucuz bulur ve alır. İki taraf da öbürünü yenemediği için fiyat aradaki bantta salınır.

Range'ler genelde şu durumlarda görülür:

• Güçlü bir hareketten sonra dinlenme: Fiyat hızla yükselmiştir, erken alanlar kâr alır, yeni alıcılar temkinlidir. Piyasa yeni fiyatı sindirir.
• Büyük oyuncuların pozisyon kurması: Büyük bir alıcı tek seferde alırsa fiyatı kendi aleyhine yükseltir. Bu yüzden alımı uzun bir süreye ve bir fiyat aralığına yayar. Bu süreç Wyckoff toplama ve dağıtım dersinin konusudur.
• Haber ya da belirsizlik öncesi bekleme: Önemli bir karar ya da veri beklenirken kimse büyük pozisyon açmak istemez.

Range nasıl tanınır?

Şu işaretlerin birkaçı bir aradaysa büyük ihtimalle range içindesin:

1. Her sınırda en az iki dokunuş: Fiyat aşağı yukarı aynı tepeye en az iki kez, aynı dibe en az iki kez gelip dönmüş.
2. Tepe-dip dizisi bozulmuş: Ne yükselen tepe ve dipler var ne de alçalan. Yeni tepe yeni dip yapılmıyor.
3. Mumlar üst üste biniyor: Ardışık mumların gövdeleri büyük ölçüde aynı fiyat aralığında. İlerleme yok.
4. Hareketli ortalamalar yataylaşmış: Fiyat ortalamanın bir üstüne bir altına geçiyor, ortalamanın eğimi düz.
5. Oynaklık düşüyor: Mumlar küçülüyor, ortalama mum boyu (ATR) azalıyor.

Sınırlar ve orta çizgi

Range'in üst ve alt sınırını destek ve direnç gibi bölge olarak çiz: dönüş mumlarının fitil uçları ile gövde kapanışları arasındaki bant. Ardından iki sınırın tam ortasına bir çizgi çek. Buna orta çizgi (equilibrium, kısaca EQ) denir.

Orta çizgi iki işe yarar:

• Range'i ikiye böler: Üst yarı range'in pahalı, alt yarı ucuz bölgesidir. Alımı alt yarıda, satışı üst yarıda düşünmek mantıklıdır. Bu fikir premium ve discount dersinde genişletilir.
• Ara hedef ve uyarı noktasıdır: Fiyat sık sık orta çizgide durur ya da döner. Alt sınırdan alım yaptıysan orta çizgi doğal bir ilk hedeftir.

Orta çizginin hemen etrafı range'in en belirsiz yeridir. İki sınıra da eşit uzaklıktasın, risk/ödül en kötü haldedir. Burada işlem açmamak, range işlemenin en önemli kurallarından biridir.

Sınırdan işlem yapmak

Range'in temel stratejisi basittir: altta al, üstte sat. Ama uygulamada birkaç kural fark yaratır.

1. Sınırın teyidini bekle: Range ancak her iki sınır en az iki kez test edildikten sonra işlenebilir hale gelir.
2. Sınırda onay ara: Fiyat alt sınıra geldiğinde uzun alt fitilli bir mum, yutan mum ya da küçük dilimde yükselen bir dip bekle. Fiyat sınıra büyük gövdelerle dalıyorsa kırılım ihtimaline karşı bekle.
3. Stop sınırın dışına: Alımda stop alt sınır bölgesinin biraz altına. Çok yakına koyma; range sınırları sık sık iğnelenir.
4. İki hedef: İlk hedef orta çizgi, ikinci hedef karşı sınırın hemen önü. Karşı sınırın tam üstüne hedef koyma; fiyat oraya varmadan dönebilir.
5. Geçersizlik: Fiyat alt sınırın altında gövdeyle kapanır ve geri içeri dönemezse range bozulmuş olabilir. İşlemi kapat.

Range içinde likidite avı

Range'in sınırları herkes tarafından görülür. Bu yüzden üst sınırın hemen üstünde, sınırdan satış yapanların stopları ve kırılımı bekleyenlerin alım emirleri birikir. Alt sınırın hemen altında da tersi. Fiyat bu emirleri toplamak için sınırın biraz dışına çıkıp geri içeri dönebilir. Buna deviasyon (deviation) ya da likidite avı denir.

Deviasyon range trader'ı için çoğu zaman en iyi fırsattır, çünkü tuzağa düşenlerin çıkışı fiyatı karşı tarafa iter. Kurulum şöyledir: fiyat sınırın dışına çıkar, sonra kendi işlem diliminde gövdeyle range'in içine kapanır. Bu kapanıştan sonra ters yönde girilir. Stop deviasyonun ucunun biraz ötesine, hedef önce orta çizgiye, sonra karşı sınıra konur. Fiyat dışarıda kalıp ikinci bir mumla da dışarıda kapanırsa bu bir deviasyon değil, gerçek kırılım olabilir.

Range'den çıkış ve ölçülü hedef

Her range bir gün biter. Çıkış genelde ani olur, çünkü range boyunca biriken emirler aynı anda tetiklenir. Gerçek bir çıkışı sahte olandan ayırmak için kırılım ve retest dersindeki işaretlere bak: gövde kapanışı, güçlü kırılım mumu, yüksek hacim ve seviyenin dışında tutunan takip mumu.

Çıkıştan önce bazı ipuçları görülebilir. Örneğin fiyat üst sınıra giderek daha sık geliyor ve her geri çekilme alt sınıra kadar inemiyorsa, alıcılar sabırsızlanıyor demektir. Range'in alt yarısında hiç vakit geçirmeyen fiyat, yukarı çıkışa hazırlanıyor olabilir. Bunlar ipucudur, garanti değil.

Çıkıştan sonra hedef için ölçülü hareket kullanılır: range'in yüksekliği kırılım noktasına eklenir. 100 ile 120 arasındaki bir range'in yüksekliği 20'dir; yukarı çıkışta hedef 140, aşağı çıkışta 80 olur.

Trend mi, range mi?

Doğru stratejiyi seçmek için önce hangi ortamda olduğunu bilmen gerekir. Trend stratejisi range'de, range stratejisi trendde para kaybettirir. Ayırt etmenin üç yolu var:

• Yapı ile: En sade yol. Yükselen ya da alçalan tepe-dip dizisi sürüyorsa trend, tepe ve dipler aynı bölgelerde tekrar ediyorsa range. Bunu trend dersindeki salınım kurallarıyla belirle.
• ADX ile: ADX, trendin yönünü değil gücünü ölçen bir göstergedir. Yaygın kullanımda 25'in üstü belirgin bir trendi, 20'nin altı zayıf trendi ya da range'i gösterir. Bu eşikler bir gelenek, kesin bir sınır değil; coine ve dilime göre değişir. ADX gecikmeli bir göstergedir: range başladıktan bir süre sonra düşer.
• ATR ile: Ortalama gerçek aralık (ATR) mumların ortalama boyunu ölçer. Range'lerde ATR genelde düşer, çünkü fiyat sıkışır. ATR'nin uzun süre düşük kalması, bir genişlemenin, yani çıkışın yaklaştığına işaret edebilir. Ayrıntısı Bollinger ve ATR dersinde.

Sık yapılan hatalar

• Range'i erken ilan etmek: Bir tepe ve bir dip range yapmaz. Her sınırda en az iki dokunuş bekle.
• Ortada işlem yapmak: Orta çizgi çevresinde açılan işlemlerin risk/ödülü kötüdür.
• Hedefi tam karşı sınıra koymak: Fiyat çoğu zaman sınıra varmadan döner. Hedefi sınırın biraz önüne koy.
• Her sınır aşımını kırılım sanmak: Range sınırları sık sık iğnelenir. Kapanışı bekle.
• Range bittiği halde range işlemek: Gerçek bir çıkıştan sonra eski sınırdan ters işlem açmak. Çıkıştan sonra range kuralları geçersizdir.
• Sıkıcı diye zorlamak: Çok dar bir range'de işlem yapmak; komisyon ve kayma kârı yiyip bitirir.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar arasındaki dikdörtgen, bir range'in sınırlarını, kırılım seviyelerini, ölçülü hedefi ve stopu çizer; yönsüz olduğu için kırılımı beklemeni söyler ve geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını gösterir. Sıkışma kartı, sıkışmanın ne kadar sürdüğünü, kırılım yönünü ve sahte kırılım oranını gösterir. Likidite hedefleri range sınırlarının dışındaki stop yığılmalarını tahmin eder. Balina radarı ise toplama ya da dağıtım evresinde, yani çoğu zaman uzun bir range içinde olan coinleri listeler. Göstergeler listesinden ATR ve Bollinger bantlarını ekleyerek oynaklığın daraldığını izleyebilirsin.

Kendini sına