Hareketli ortalamalar: SMA, EMA ve kesişimler

Fiyat grafiği gürültülüdür. Her mum biraz yukarı, biraz aşağı oynar ve gözün asıl yönü kaçırabilir. Hareketli ortalama (moving average), son belli sayıda mumun kapanışlarının ortalamasını alıp her yeni mumda bu hesabı tekrarlar. Sonuç, fiyatın içinden geçen yumuşak bir çizgidir. Bu çizgi sana “şu anki fiyat, yakın geçmişin ortalamasına göre nerede?” sorusunun cevabını verir.

Göstergelerin en eskisi ve en yaygınıdır. Basit olduğu için çok kişi ona bakar; bu da onu hem faydalı hem de tuzaklı yapar. Bu derste iki türünü nasıl hesaplayacağını, hangi periyotların neden popüler olduğunu, nerede işe yarayıp nerede seni yanıltacağını göreceksin.

Basit hareketli ortalama (SMA)

Basit hareketli ortalama (Simple Moving Average, kısaca SMA) son N kapanışın düz ortalamasıdır. Bütün kapanışlar eşit ağırlık taşır. 20 periyotluk SMA, son 20 mumun kapanışlarını toplar ve 20'ye böler. Yeni mum kapanınca en eski kapanış hesaptan çıkar, yenisi girer. Ortalama bu yüzden “hareket eder”.

Dikkat et: fiyat 14'ten 18'e, yani 4 birim sıçradı ama ortalama yalnız 1,6 birim yükseldi. Ortalama, fiyatın arkasından gelir. Bu, hem en büyük avantajı (gürültüyü süzer) hem de en büyük kusurudur (geç kalır).

Üssel hareketli ortalama (EMA)

Üssel hareketli ortalama (Exponential Moving Average, kısaca EMA) son fiyatlara daha fazla ağırlık verir. Hesabı şöyle düşün: her yeni mumda, ortalama ile yeni kapanış arasındaki farkın belli bir kısmı kadar ortalama yer değiştirir. Bu kısma yumuşatma katsayısı denir ve 2 bölü (N artı 1) olarak hesaplanır. 20 periyotluk EMA'da katsayı 2/21, yani yaklaşık 0,095'tir; ortalama her mumda farkın yaklaşık onda birini kapatır.

EMA'nın bir özelliği daha var: eski fiyatlar hesaptan aniden düşmez, ağırlıkları yavaş yavaş azalır. SMA'da ise 20 mum önceki çok büyük bir mum hesaptan çıktığı gün, fiyat hiç oynamasa bile ortalama birden sıçrayabilir. EMA bu tür sıçramalar yapmaz.

Hangisi daha iyi? Kesin bir cevap yok. EMA daha erken tepki verir ama daha sık yanlış sinyal üretir. SMA daha sakindir ama daha geç kalır. Hızlı işlemlerde ve kısa zaman dilimlerinde EMA, uzun vadeli trend takibinde SMA daha yaygındır. Önemli olan birini seçip tutarlı kullanmaktır.

Hangi periyotlar ve neden?

Periyot, ortalamanın kaç mumluk geçmişe baktığıdır. Kısa periyot fiyata yakın durur ve hızlı döner; uzun periyot uzak durur ve yavaş döner. Yaygın seçimler şunlardır:

• 20: Kısa vadeli trend. Kripto her gün işlem gördüğü için günlük grafikte yaklaşık üç haftaya denk gelir. Trend içindeki geri çekilmelerde sık izlenir.
• 50: Orta vadeli trend. Birçok trader trendin sağlığını buna bakarak yorumlar.
• 100: 50 ile 200 arasında bir ara seviye. Daha az izlenir ama derin düzeltmelerde tepki verebilir.
• 200: Uzun vadeli trend. Günlük grafikteki 200 günlük ortalama, piyasanın en çok konuşulan çizgilerinden biridir. Fiyat bunun üstündeyse çoğu kişi uzun vadeli yönü yukarı kabul eder.

Bu sayıların sihirli bir yanı yok. Popüler olmalarının asıl nedeni, çok kişinin onlara bakmasıdır. Bir seviyeye çok kişi bakıyorsa, o seviyede emir birikir ve fiyat orada tepki verebilir. Yani ortalama kısmen “herkes ona baktığı için” çalışır. Bu etki uzun periyotlarda ve büyük zaman dilimlerinde daha belirgindir. 1 dakikalık grafikteki 200 periyotluk ortalama, günlük grafikteki 200 günlük ortalama kadar ilgi görmez.

Dinamik destek ve direnç

Yatay destek ve direnç sabit bir fiyattır. Hareketli ortalama ise trendle birlikte yükselip alçalan, dinamik bir seviyedir. Güçlü bir yükseliş trendinde fiyat geri çekildiğinde çoğu zaman 20 ya da 50 periyotluk ortalamanın yakınında alıcı bulur. Düşüş trendinde ise yükselişler ortalamaya çarpıp geri döner.

Neden olur? Trendi kaçıran alıcılar daha iyi bir fiyat bekler. Ortalamaya geri çekilme, onlar için görünür ve herkesin bildiği bir “makul fiyat” işaretidir. Trendi takip eden fonlar ve algoritmalar da benzer kurallar kullanır. Bu bekleyen talep, geri çekilmeyi durdurur.

Nasıl işlem yapılır?

1. Önce trendi doğrula. Ortalama belirgin bir eğimle yükseliyor olmalı ve fiyat daha yüksek tepeler ile daha yüksek dipler yapmalı. Ortalama yataysa bu yöntem çalışmaz.
2. Geri çekilmeyi bekle. Fiyatın ortalamaya ya da ortalamanın hemen yakınındaki bir bölgeye gelmesini bekle. Tam çizgiye dokunmasını şart koşma; ortalama bir çizgi değil, bir bölge gibi düşünülmelidir.
3. Onay al. Bölgede bir dönüş mumu (örneğin uzun alt fitilli bir mum ya da yutan mum) ve kapanışın ortalamanın üstünde kalması onaydır.
4. Stopu yapıya koy. Stop, geri çekilmenin yaptığı dibin altına konur. Ortalamanın kendisi stop için iyi bir yer değildir, çünkü fiyat sık sık onu kısa süreliğine deler.
5. Hedef ve geçersizlik. İlk hedef önceki tepedir. Fiyat ortalamanın altında kapanış yapar ve ardından yeni bir alçalan dip oluşursa senaryo bozulmuştur.

Altın kesişim ve ölüm kesişimi

İki ortalama birlikte kullanıldığında, kısa periyotlu olanın uzun periyotluyu kesmesi bir trend değişimi işareti sayılır. En bilinen örnek 50 ve 200 günlük ortalamadır:

• Altın kesişim (golden cross): 50 günlük ortalama 200 günlüğü aşağıdan yukarı keser. Yakın geçmişin ortalaması uzak geçmişin ortalamasını geçmiş demektir; yükselişe dönüşün işareti sayılır.
• Ölüm kesişimi (death cross): 50 günlük ortalama 200 günlüğü yukarıdan aşağı keser. Düşüşe dönüşün işareti sayılır.

Kesişimler haberlerde sık geçer ama dürüst olmak gerekirse tek başına giriş sinyali olarak zayıftır. Çizimde gördüğün gibi, iki ortalamanın kesişmesi için fiyatın uzunca bir süre yön değiştirmiş olması gerekir. Kesişim geldiğinde dönüşün büyük kısmı çoktan olmuş olabilir. Bazen de kesişimden hemen sonra fiyat geri döner ve sinyal boşa çıkar.

Kesişimleri daha faydalı kullanmanın yolu, onları bir rejim filtresi gibi görmektir. Örneğin “50 günlük ortalama 200 günlüğün üstündeyken yalnız alım yönlü kurulumlara bakarım” gibi bir kural, seni ana trendin tersine işlem yapmaktan korur. Giriş zamanlamasını ise daha küçük zaman dilimindeki yapıya ve seviyelere bırakırsın.

Gecikme sorunu

Hareketli ortalama geçmişin özetidir; geleceği bilmez. Düzgün bir trendde N periyotluk SMA, fiyatın yaklaşık (N eksi 1) bölü 2 mum gerisinden gelir. 20 periyotluk ortalama yaklaşık 10 mum, 200 periyotluk ortalama yaklaşık 100 mum geriden gelir. Fiyat aniden dönerse ortalama bunu ancak bir süre sonra yansıtır.

Bu bir takastır. Periyodu kısaltırsan gecikme azalır ama ortalama her küçük oynamaya tepki vermeye başlar, yani gürültü artar. Periyodu uzatırsan gürültü azalır ama gecikme artar. İkisini birden kazanan bir ayar yoktur. Gecikmeyi sıfırlamayı vaat eden “özel” ortalamalar da aslında bu takasın başka bir noktasını seçer.

Yatay piyasada yanıltma

Ortalamalar trend göstergesidir. Trend yoksa, yani fiyat bir yatay bantta gidip geliyorsa, fiyat ortalamayı sürekli aşağı yukarı keser. Kısa ve uzun ortalama da birbirini defalarca keser. Her kesişim bir sinyal gibi görünür ama çoğu zararla biter: alırsın, fiyat bandın tepesinden döner; satarsın, bandın dibinden döner.

Yatay piyasayı nasıl tanırsın?

• Uzun ortalama neredeyse düz, belirgin bir eğimi yok.
• Fiyat ortalamanın bir üstüne bir altına geçiyor, iki taraf da uzun süre tutunamıyor.
• Kısa ve uzun ortalama birbirine çok yakın ve iç içe.
• Tepeler ve dipler aşağı yukarı aynı seviyelerde oluşuyor.

Bu durumda ortalamaya dayalı sinyalleri bir kenara bırakmak ya da bandın sınırlarına göre işlem yapmak daha mantıklıdır.

Sık yapılan hatalar

• Her kesişimde işleme girmek: Kesişim kendi başına yeterli bir neden değildir. Trend var mı, fiyat önemli bir seviyede mi, önce buna bak.
• Ortalamayı kesin bir çizgi saymak: Fiyat ortalamayı birkaç birim deler, sonra döner. Çizgiye tam dokunma ya da kapanışı tek kural yapmak yerine çevresini bölge olarak düşün.
• Ayarları sürekli değiştirmek: Geçmiş grafiğe en iyi uyan periyodu aramak, geçmişe uyan ama gelecekte çalışmayan bir ayar bulmana yol açar. Buna aşırı uyum denir.
• Zaman dilimini unutmak: 15 dakikalık grafikteki 200 periyotluk ortalama yaklaşık iki günlük veriyi kapsar; günlük grafikteki 200 günlük ortalamayla aynı şey değildir.
• Ekranı ortalamayla doldurmak: Beş altı ortalama aynı anda bir şey söylemez; her fiyatın yakınında mutlaka bir ortalama bulunur ve her şey “destek” gibi görünür.

Balina Avcısı'nda

Göstergeler listesinde hareketli ortalamalar da var; grafiğe ekleyip periyodu kendin seçebilirsin. Büyük resmi görmek için Okuyucu'nun çok zaman dilimli yön özetine bak: üst zaman dilimindeki yön, ortalama sinyallerini hangi tarafta arayacağını söyler.

Kendini sına