Destek ve direnç: nasıl çizilir, neden çalışır, rol değişimi

Grafiğe bakan hemen herkesin ilk çizdiği şey yatay bir çizgidir: “fiyat buradan hep dönüyor”. Bu çizgilerin adı destek (support) ve dirençtir (resistance). Basit görünürler ama doğru çizildiklerinde hem nereden işlem açılacağını, hem stopun nereye konacağını, hem de hedefin nerede olduğunu söylerler. Bu derste destek ve direncin ne olduğunu, neden çalıştığını, nasıl çizileceğini ve ne zaman zayıfladığını öğreneceksin.

Destek ve direnç nedir?

• Destek: Fiyatın düşerken durup geri döndüğü bölge. Orada satıştan çok alım vardır; alıcılar fiyatı “ucuz” bulur.
• Direnç: Fiyatın yükselirken durup geri döndüğü bölge. Orada alımdan çok satış vardır; satıcılar fiyatı “pahalı” bulur.

Bu bölgeler geçmişte fiyatın tepki verdiği yerlerdir. Geleceği bilmezler; yalnız piyasanın o fiyatları hatırladığını varsayarız. Bu varsayım sık sık doğru çıkar, ama her zaman değil.

Seviye mi, bölge mi?

Yeni başlayanlar desteği tek bir fiyat gibi çizer: “destek 100”. Gerçekte fiyat 100'e milimetrik dokunup dönmez. Bir seferinde 101'den, bir seferinde 99,5'ten, bir seferinde 102'den döner. Bu yüzden destek ve direnci bölge olarak düşünmek çok daha gerçekçidir. Bölgenin bir alt ve bir üst sınırı vardır; fiyat bu bant içinde tepki verir.

Bölgenin genişliği zaman dilimine ve coinin oynaklığına göre değişir. Pratik bir yöntem şudur: dönüş mumlarının fitil uçları ile gövde kapanışları arasındaki alanı işaretle. Fitil uçları fiyatın gittiği en uç yeri, gövdeler ise piyasanın kabul ettiği yeri gösterir. Bölge bu ikisinin arasında kalır.

Nasıl çizilir?

1. Büyük zaman diliminden başla. Önce günlük ya da 4 saatlik grafikte en belirgin dönüş noktalarını bul. Küçük dilimdeki seviyeler daha sık kırılır.
2. Belirgin dönüşleri ara. Fiyatın keskin bir şekilde geri döndüğü, birden çok kez tepki verdiği yerler önemlidir. Fiyatın hızla uzaklaştığı yerler, orada güçlü bir dengesizlik olduğunu gösterir.
3. Az ve öz çiz. Grafiğe yirmi çizgi çizersen fiyat her zaman birine yakın olur ve hiçbiri bir şey söylemez. Mevcut fiyatın üstünde ve altında en önemli iki üç bölge yeterlidir.
4. Güncel olanı öne al. Yakın zamanda tepki gören bir bölge, iki yıl önceki bir bölgeden genelde daha anlamlıdır.
5. Gerektiğinde güncelle. Fiyat bölgeyi açıkça kırıp gövdeyle öbür tarafta kapanmaya başlarsa, bölgenin rolü değişmiş olabilir. Bunu aşağıda göreceğiz.

Neden çalışır?

Destek ve direnç sihir değildir. Arkasında insanların ve emirlerin davranışı vardır.

Bekleyen emirler

Birçok trader bir dönüş gördüğü fiyatın yakınına limit emir koyar. Destekte alım emirleri, dirençte satış emirleri birikir. Ayrıca destekte alım yapanlar stoplarını desteğin hemen altına, dirençte satanlar direncin hemen üstüne koyar. Fiyat bu bölgeye geldiğinde bir yığın emirle karşılaşır. Emirler yeterince büyükse fiyatı durdurur.

Hafıza ve pişmanlık

Fiyat 120'den dönüp 100'e düştüyse, 120'den alanlar zarardadır. Fiyat 120'ye geri geldiğinde bu kişilerin bir kısmı “en azından zararsız çıkayım” diye satar. Tersine, 100'den alım fırsatını kaçırıp fiyatın 120'ye çıktığını izleyenler, fiyat 100'e döndüğünde bu kez almak ister. Böylece piyasa geçmişteki önemli fiyatları hatırlar.

Yuvarlak sayılar

İnsanlar emir koyarken 1000, 50.000, 2,50 gibi yuvarlak sayıları sever. Bu sayılarda emirler kümelenir ve fiyat çoğu zaman orada tepki verir. Bazen de fiyat yuvarlak sayının biraz önünde döner, çünkü herkes aynı yere emir koyduğunu bilen biri biraz önüne koyar.

Kendini gerçekleştiren beklenti

Çok sayıda kişi aynı seviyeyi gördüğü için o seviyede işlem yapar ve böylece seviye gerçekten çalışır. Bu etki herkesin gördüğü seviyelerde güçlü, kimsenin bakmadığı küçük seviyelerde zayıftır.

Rol değişimi: kırılan direnç desteğe döner

Bir direnç açıkça kırıldığında genelde ortadan kaybolmaz; rolü değişir. Kırılımdan sonra fiyat bu bölgeye geri döndüğünde, artık oradan alım gelir. Bunun sebebi yine insanlardır: dirençte satıp stopunu kaybedenler, kırılımı kaçıranlar ve dirençte zararda alıcı olup artık kârda olanlar, o bölgede alıcı olur. Aynı mantık tersine de geçerlidir: kırılan destek, fiyat geri döndüğünde dirence dönüşür.

Bu geri dönüşe retest denir ve trader'ların en sevdiği giriş yerlerinden biridir. Kırılımın gerçek olup olmadığını ve retestin nasıl işlendiğini kırılım ve retest dersinde ayrıntılı göreceğiz.

Bir seviyenin gücünü ne belirler?

Her yatay çizgi aynı değerde değildir. Bir bölgeyi değerlendirirken şu sorulara bak:

Birden fazla sebebin aynı bölgede buluşmasına çakışma (confluence) denir. Örneğin hem eski bir direnç hem de bir Fibonacci düzeltme seviyesi aynı fiyattaysa, o bölgeyi daha fazla kişi izliyordur.

Kaç kez test edilince zayıflar?

Burada yaygın bir yanılgı var: “Seviye ne kadar çok test edilirse o kadar güçlü olur.” Bu yarı doğrudur. Birkaç test, seviyenin önemli olduğunu gösterir. Ama her test, orada bekleyen emirlerin bir kısmını tüketir. Destekte bekleyen alıcıların emirleri doldukça, bir sonraki gelişte fiyatı tutacak alıcı azalır.

Şu işaretler bir bölgenin aşındığını gösterir:

• Tepkiler küçülüyor: İlk dönüş fiyatı çok uzağa götürmüştü, sonrakiler giderek daha kısa kalıyor.
• Fiyat bölgeye giderek daha sık geliyor: Testler arasındaki süre kısalıyor.
• Karşı taraf yaklaşıyor: Direnç düz kalırken dipler yükseliyorsa, alıcılar her seferinde daha yukarıdan alıyor demektir. Bu sıkışma çoğu zaman yukarı kırılımla biter.

Kesin bir sayı yok. “Üçüncü testte kırılır” ya da “dördüncü testte tutar” gibi kurallar her coinde ve her dilimde geçerli değildir. Sayıdan çok, tepkinin nasıl değiştiğine bak.

Destek ve dirençle nasıl işlem yapılır?

İki temel yaklaşım vardır: bölgeden dönüşü işlemek ya da bölgenin kırılmasını işlemek. Burada dönüşü anlatıyoruz.

1. Bölgeyi önceden çiz. Fiyat gelmeden önce bölgeyi belirle. Fiyat geldikten sonra çizilen çizgi çoğu zaman umudu yansıtır.
2. Bağlama bak. Yükselen trendde destekten alım, düşen trendde dirençten satış daha mantıklıdır. Trendin tersine işlem daha zordur.
3. Onay bekle. Bölgede uzun fitilli bir red mumu, yutan mum ya da küçük zaman diliminde yön değişimi ara. Fiyat bölgeye sertçe ve büyük gövdelerle dalıyorsa beklemek daha iyidir.
4. Stopu bölgenin dışına koy. Destekte alımda stop, bölgenin alt sınırının biraz altına. Tam bölge sınırına değil; oraya çok kişi stop koyar ve fiyat sık sık bu stopları alıp döner. Bu konu likidite dersinde.
5. Hedefi karşı bölgeye koy. İlk hedef, yukarıdaki ilk direnç bölgesinin alt kenarı.
6. Geçersizlik: Fiyat bölgenin altında gövdeyle kapanırsa dönüş fikri biter. Belki rol değişimi başlıyordur.

Sık yapılan hatalar

• Seviyeyi tek bir çizgi sanmak: Fiyat 0,5 birim aşınca “kırıldı” deyip ters işleme girmek. Bölge düşün, kapanışa bak.
• Stopu tam seviyeye koymak: Herkesin stopu oradadır. Fiyat çoğu zaman o stopları toplayıp geri döner.
• Her yere çizgi çizmek: Çok fazla çizgi, hiç çizgi olmamasından beterdir. Önemli olanları seç.
• Küçük dilimdeki seviyeye büyük güven: 5 dakikalık bir destek, günlük bir direncin karşısında genelde dayanamaz.
• Aşınmayı görmemek: Beşinci kez test edilen ve tepkileri küçülen bir destekten büyük alım yapmak.

Balina Avcısı'nda

Grafikteki yatay çizgi aracıyla kendi bölgelerini işaretleyebilirsin. Tepki bölgeleri göstergesi, fiyatın geçmişte tepki verdiği bölgeleri otomatik gösterir. Senaryo kartı, yakındaki önemli seviyeleri ve geçmişte o tür seviyelerden fiyatın ne sıklıkla döndüğünü listeler; bu oranlar geçmiş veriye dayanır, geleceği garanti etmez. Likidite hedefleri ise stopların yığıldığı tahmin edilen yerleri gösterir; destek ve direncin hemen dışını izlemek için kullanışlıdır.

Kendini sına