Range ve ortalamaya dönüş stratejisi

Piyasa her zaman bir yöne gitmez. Uzun dönemler boyunca fiyat iki seviye arasında gidip gelir: üstte satıcılar, altta alıcılar bekler ve ikisi de üstünlük kuramaz. Buna range ya da yatay piyasa denir. Ortalamaya dönüş (mean reversion) stratejisi bu ortamda çalışır: fiyat aralığın bir ucuna gidince, ortaya ve karşı uca geri döneceğini varsayar. Trend takibinin tam tersidir; trend takipçisi uçtan çıkan fiyata katılır, ortalamaya dönüşçü ise uçtaki fiyatın aleyhine işlem açar. Bu yüzden asıl beceri, hangi piyasada olduğunu doğru teşhis etmektir.

Neden çalışır?

Range, alıcı ile satıcının bir fiyat aralığında uzlaştığı anlamına gelir. Aralığın ortası, en çok işlemin yapıldığı “adil değer” bölgesidir. Fiyat alt sınıra inince, orayı ucuz bulan alıcılar devreye girer; üst sınırda pahalı bulan satıcılar. Büyük oyuncular da sessizce pozisyon biriktirirken fiyatı bir aralıkta tutmayı tercih edebilir; bunu Wyckoff dersinde göreceksin. Uçlardaki hareketler çoğu zaman yeni bir bilgiden değil, geçici bir emir dengesizliğinden ya da likidite avından gelir; dengesizlik bitince fiyat değere döner.

Ama range sonsuza kadar sürmez. Bir gün gerçek bilgi gelir ve fiyat aralıktan çıkıp yeni bir değer arar. Ortalamaya dönüş stratejisinin en büyük riski budur.

Range'i tanımak

Ayrıntısı yatay piyasa dersinde. Kısaca bakacağın işaretler:

• En az iki belirgin tepe yaklaşık aynı seviyede, en az iki belirgin dip yaklaşık aynı seviyede.
• Hareketli ortalamalar yatay seyrediyor, fiyat ortalamanın iki yanında gidip geliyor.
• Bollinger bantları ne daralıyor ne genişliyor; fiyat bantların arasında salınıyor.
• Sınırların dışına çıkan hareketler kısa sürede geri içeri dönüyor.

Sınırlarda işlem

Kural basittir ama disiplin ister: yalnız sınırlarda işlem aç, ortada açma. Aralığın ortasında risk ve ödül dengelidir; fiyat iki yöne de eşit gidebilir ve bu bir avantaj sunmaz.

Sınıra gelmek yine de tek başına giriş sebebi değildir. Fiyatın sınırda reddedildiğini görmek istersin. En temiz kurulum sapmadır (deviation): fiyat sınırın biraz dışına fitil atar, oradaki stopları toplar, sonra aralığın içinde kapanır. Dışarıda kalamayan fiyat, dışarıda alıcı ya da satıcı bulamamış demektir. Bu, kırılım stratejisindeki sahte kırılımın öbür yüzüdür.

Ortalamaya dönüş göstergeleri

Bollinger bantları

Orta bant bir hareketli ortalama, üst ve alt bantlar ondan iki standart sapma uzaklıktadır. Range içinde fiyat alt banda değip tekrar bandın içinde kapandığında, ortalamaya dönüş için bir aday oluşur. Hedef orta banttır. Trend piyasasında ise fiyat banda yaslanıp günlerce yürüyebilir; bu yüzden göstergeyi yalnız range teşhisinden sonra kullan. Ayrıntısı Bollinger ve ATR dersinde.

RSI

RSI'ın 30'un altına inip yeniden üstüne çıkması, range'de alt sınır işlemini destekler; 70'in üstünden geri dönüş, üst sınır işlemini. RSI'ın “aşırı satım” okuması asıl range'de anlam taşır. Güçlü bir düşüş trendinde RSI haftalarca 30 civarında kalabilir.

VWAP

VWAP, hacimle ağırlıklandırılmış ortalama fiyattır; o gün ya da seçilen bir başlangıçtan beri işlem yapanların ortalama maliyetini gösterir. Fiyat VWAP'tan çok uzaklaşınca o yönde işlem yapanların çoğu kârda ya da zararda kalır ve geri dönüş baskısı oluşur. Gün içi range işlemlerinde VWAP, doğal bir ilk hedeftir.

Stop sınırın dışında

Ortalamaya dönüş işleminde stop, sınırın dışına konur. Mantığı açıktır: fiyat sınırın dışında kalıcı olursa range bitmiştir ve işlemin sebebi ortadan kalkmıştır. Ama stopu sınırın tam dibine koyma; sapmalar tam orada olur. Sapma kurulumunda stop, sapma fitilinin biraz altına konur. Pay bırakmak için ATR'nin bir kısmını kullanabilirsin.

Stop koymamak, bu stratejinin en tehlikeli hatasıdır. Ortalamaya dönüşte kazançlar küçük ve sık, kayıplar seyrektir. Stopsuz işlem, aylarca biriken küçük kazançları tek bir range kırılımında silebilir.

Hedef

İlk hedef ortadır: orta çizgi, orta bant ya da VWAP. Pozisyonun bir kısmını orada kapatıp stopu girişe çekmek yaygın bir yöntemdir. İkinci hedef karşı sınırın biraz önüdür; tam sınırda değil, çünkü orada karşı yönde işlem açacak olanlar bekler.

Range kırılınca strateji değiştirmek

Bu stratejinin ayakta kalması, range'in bittiğini erken kabul etmeye bağlıdır. Önceden yazılmış bir kural kullan, örneğin:

• Kabul kuralı: Fiyat sınırın dışında üst üste iki mum kapanışı yaparsa range bitmiş sayılır; o yönde yeni ortalamaya dönüş işlemi açılmaz.
• Seri kuralı: Aynı sınırda üst üste iki stop olduysan, o sınır artık işlenmez.
• Mod değişimi: Range bitince araç değişir: artık kırılım ve geri çekilme kurulumları aranır. Kırılan alt sınır, yukarıdan gelen fiyat için direnç olabilir.

Örnek işlem

Profil: sık küçük kazanç, seyrek büyük risk

Ortalamaya dönüş stratejileri genelde yüksek kazanma oranı ve küçük ortalama kazanç profiline sahiptir. Bu, insanın hoşuna giden bir profildir: çoğu işlem kazandırır. Tehlikesi de buradadır. Kazanma oranı yüzde 65 olan bir sistemde ortalama kazanç 0,6R ise beklenen değer 0,65 × 0,6 eksi 0,35 × 1 = 0,39 eksi 0,35 = 0,04R'dir; neredeyse sıfır. Bir iki stopun kaymasıyla eksiye döner. Sayılar örnektir; senin sisteminin oranlarını ancak backtest ve ileri test söyler. Bu stratejide test sırasında özellikle range'lerin kırıldığı dönemlere bak: sistemin gerçek sınavı oralardadır.

Sık yapılan hatalar

• Trendde ortalamaya dönüş: Güçlü trendde “aşırı alım” sinyaliyle açığa satmak, trende karşı durmaktır.
• Ortada işlem: Aralığın ortasında açılan işlem, iki yöne de eşit şansla gider.
• Stopu genişletmek: “Range'e geri döner” umuduyla stopu kaydırmak, tek işlemde aylık kazancı silebilir.
• Kırılımı kabul etmemek: Sınır dışında iki kapanış sonrası hâlâ aynı yönde işlem açmak.
• Daralan aralığı işlemek: Aralık çok daralmışsa hedef ile stop arasındaki fark ücretleri karşılamaz.

Balina Avcısı'nda

Göstergeler listesinden Bollinger bantlarını, RSI'ı ve VWAP'ı ekleyebilirsin; hacim profili de aralığın hangi bölgesinde en çok işlem yapıldığını gösterir. Otomatik formasyonlar dikdörtgen yapıları ve kırılım seviyelerini işaretler. Sıkışma kartı kırılım yönünü ve geçmişteki sahte kırılım oranını verir; sahte kırılım oranı yüksekse sınır dışı sapmaların içeri dönme ihtimali daha yüksektir. Likidite hedefleri, sınırların hemen dışında biriken stopların tahminini gösterir; sapmanın nereye kadar uzanabileceğini düşünmek için yararlıdır.

Kendini sına