Mum formasyonlarını bağlamla okumak: yer, hacim ve onay

Önceki üç derste çekici, yutanı, sabah yıldızını ve diğerlerini tanımayı öğrendin. Şimdi en önemli kısma geliyoruz: bu formasyonlar ne zaman bir şey ifade eder? Bir formasyonu bir kelimeye benzetebilirsin. “Dur” kelimesi trafik ışığının yanında bir anlam taşır, bir şarkının ortasında başka bir anlam. Mum formasyonunun anlamını da çevresi belirler: nerede oluştuğu, hangi hacimle geldiği, büyük resmin ne söylediği ve sonrasında ne olduğu. Bu derste bu bağlamı adım adım kuracak ve sonunda tam bir işlem planı yazacağız.

Önce dürüst bir gerçek: tek başına zayıf sinyal

Mum formasyonları kitaplarda çoğu zaman güçlü dönüş sinyalleri gibi anlatılır ve yanlarına yüksek başarı oranları yazılır. Gerçek daha mütevazıdır. Bir grafikte bütün çekiçleri ya da bütün yutanları bağlamına bakmadan sayıp sonrasına baktığında, sonuçlar çoğunlukla yazı-turaya yakın çıkar. Bunun birkaç nedeni var:

• Çok sık oluşurlar. Her gün, her coinde, her zaman diliminde onlarca çekiç ve doji çıkar. Çoğu sıradan dalgalanmadır.
• Tanımlar esnektir. “Uzun fitil” ya da “küçük gövde” kişiden kişiye değişir; esnek tanım, istediğin şeyi görmeyi kolaylaştırır.
• Herkes aynı şeyi görür. Çok bilinen bir formasyonun ucuna çok sayıda stop konur ve o stoplar da başka birinin hedefi olur.
• Yalnız bir ya da üç aralığı özetlerler. Piyasanın büyük resmi hakkında tek başlarına hiçbir şey söylemezler.

Bu, formasyonların işe yaramadığı anlamına gelmez. Doğru yerde, doğru koşullarla birleştiğinde, iyi tanımlanmış bir giriş, stop ve hedef sunarlar. Değer formasyonun kendisinden değil, bağlamla birleşmesinden gelir.

1. Yer: formasyon nerede oluştu?

Bağlamın en önemli parçası yerdir. Bir dönüş formasyonu, dönecek bir şey olduğunda anlamlıdır. İyi yerler şunlardır:

• Önemli bir destek ya da direnç bölgesi: Fiyatın geçmişte birkaç kez tepki verdiği seviye.
• Uzun ya da sert bir hareketin sonu: Satıcıların ya da alıcıların yorulma ihtimalinin olduğu yer.
• Yatay bir aralığın kenarı: Aralığın dibinde boğa formasyonu, tepesinde ayı formasyonu.
• Trend içinde bir geri çekilmenin sonu: Yükseliş trendinde destek bölgesine gelen geri çekilmenin dibinde bir boğa formasyonu, trend yönünde bir giriştir.

Kötü yer ise “hiçbir yer”dir: aralığın ortası, iki seviye arasındaki boşluk, güçlü bir trendin tam ortası.

2. Hacim: arkasında katılım var mı?

Bir dönüş formasyonu, karşı tarafın gerçekten devreye girdiğini anlatır. Bunun en iyi kanıtı hacimdir. Destek bölgesindeki bir boğa yutan, son 20 mumun ortalamasının belirgin üstünde bir hacimle gelirse, alıcıların bu seviyede ciddi miktarda iş yaptığını gösterir. Aynı formasyon cılız bir hacimle gelirse, belki de sadece satıcılar bir süre ara vermiştir.

Uzun bir düşüşün sonundaki olağanüstü hacim ise tükenmeye işaret edebilir: satmak isteyen herkes satmıştır. Bu tükenme mumunun ardından gelen bir dönüş formasyonu, tek başına bir formasyondan daha çok şey söyler.

3. Üst zaman dilimi: büyük resim ne diyor?

Zaman dilimleri dersinde gördüğümüz kural burada da geçerli: çelişki olduğunda üst zaman dilimi ağır basar. 1 saatlik grafikte güzel bir boğa yutan gördün diyelim. Önce günlük grafiğe bak:

• Günlük trend yukarı ve fiyat günlük bir desteğe geri çekilmişse, saatlik boğa yutan büyük resimle aynı yöndedir. Bu iyi bir kombinasyondur.
• Günlük trend aşağı ve fiyat günlük bir direncin hemen altındaysa, saatlik boğa yutan büyük akıntıya karşı kürek çekmektir. Belki kısa bir tepki verir, ama hedefi küçük, başarısız olma ihtimali yüksektir.

Pratik kural: trend yönündeki formasyonları tercih et, trende karşı dönüş formasyonlarına daha sıkı şartlar koy. Formasyon üst zaman diliminin kendisinde oluşmuşsa, örneğin günlük grafikte bir kayan yıldız, ağırlığı da o kadar büyüktür. Bu yaklaşımı çoklu zaman dilimi dersinde sistemli hale getireceğiz.

4. Onay mumu: beklemenin artısı ve eksisi

Onay, formasyondan sonraki mumun formasyonun yönünde kapanmasıdır. Çekiçten sonra çekicin tepesinin üstünde kapanan bir yeşil mum, kayan yıldızdan sonra yıldızın gövdesinin altında kapanan bir kırmızı mum gibi. Onay şunu sağlar: formasyonun önerdiği yönde gerçekten takip eden bir hareket olduğunu görürsün.

Bedeli de vardır: giriş fiyatı kötüleşir. Onayı beklediğinde fiyat stoptan uzaklaşmış ve hedefe yaklaşmıştır; risk-ödül oranı bozulur. Bu yüzden iki yol vardır. Ya onayı bekler ve risk-ödül hâlâ iyiyse girersin, ya da onaydan sonra küçük bir geri çekilmeyi bekleyip daha iyi bir fiyat ararsın. Yutan gibi güçlü formasyonlarda bazı trader'lar onaysız girer ama daha sık yanılmayı kabul eder. Hangi yaklaşımın sana uyduğunu ancak sınayarak öğrenebilirsin.

5. Geçersizlik: ne zaman yanıldığını önceden bil

Her formasyonun bir geçersizlik noktası vardır: fiyat oraya gelirse formasyonun anlattığı hikâye çökmüştür. Çekiçte bu, alt fitilin dibidir; reddedilen fiyatlar artık kabul edilmiştir. Kayan yıldızda üst fitilin tepesidir. Stop bu noktanın biraz ötesine konur.

Geçersizliği işleme girmeden önce yaz. İşlem açıldıktan sonra “biraz daha bekleyeyim” demek, planı duyguyla değiştirmektir. Bir de şunu bil: başarısız olan formasyon da bilgi verir. Dirençte oluşan bir kayan yıldızın tepesinin üstünde kapanış, satıcıların denediğini ama yenildiğini gösterir; bu çoğu zaman hareketin devam edeceğine dair güçlü bir işarettir.

Bağlam kontrol listesi

Bir formasyon gördüğünde şu soruları sırayla sor. Ne kadar çok “evet” varsa, kurulum o kadar sağlamdır:

1. Mum kapandı mı, formasyon kurallara uyuyor mu?
2. Formasyon önemli bir seviyede ya da belirgin bir hareketin sonunda mı?
3. Hacim ortalamanın üstünde mi?
4. Üst zaman dilimi bu yönü destekliyor ya da en azından engellemiyor mu?
5. Onay geldi mi, ya da onaysız girmek için bilinçli bir neden var mı?
6. Geçersizlik noktası belli mi ve hedefe göre risk-ödül en az 1,5 ila 2 mi?

İşlem planı örneği

Şimdi hepsini bir araya getirelim. Aşağıdaki senaryo örnektir; sayılar basit hesap için seçilmiştir.

Kendi kuralını sına

Bir formasyonun senin coininde ve senin zaman diliminde işe yarayıp yaramadığını bilmenin tek yolu sınamaktır. Kuralı kesin yaz (örneğin “alt fitil gövdenin en az 2 katı, destek bölgesinde, hacim ortalamanın 1,5 katının üstünde”), geçmiş grafikte bütün örnekleri say, aynı koşullarda rastgele girişlerle karşılaştır ve ücretleri hesaba kat. Az sayıda örnekle çıkan güzel bir sonuç kanıt değildir. Ayrıntılar backtest ve ileri test ile istatistik tuzakları derslerinde.

Sık yapılan hatalar

• Formasyonu bulup bağlamı sonradan aramak: Önce yeri belirle, sonra o yerde formasyon bekle. Tersi, her formasyona bir gerekçe uydurmana yol açar.
• Bütün kutuları işaretlemeden girmek: Bir “evet” eksik diye işlemi büyütmek yerine küçült ya da geç.
• Üst zaman dilimini sadece işler kötü gidince hatırlamak: Büyük resme girmeden önce bak.
• Geçersizlikten sonra işlemi tutmak: Stop, formasyonun hikâyesinin bittiği yerdir; orada fikir değiştirmek zararı büyütür.
• Birkaç başarılı örnekle kurala güvenmek: Akılda kalan kazançlar, unutulan kayıpları gizler.

Balina Avcısı'nda

Tepki bölgeleri, fiyatın geçmişte tepki verdiği seviyeleri gösterir; formasyonun “iyi bir yerde” olup olmadığını buradan görürsün. Senaryo kartı önemli seviyeleri ve geçmişte o tür seviyelerden dönüş oranını, Okuyucu ise birkaç zaman diliminin yönünü özetler. Kanıt yaklaşımı sayesinde sistem bir kuralı geçmiş veride ve görmediği dönemde sınar; kanıt yoksa bunu açıkça söyler. Trader karar rehberi ve işlem planı yukarıdaki kontrol listesini adım adım uygulamana, İşlem Planı’ndaki pozisyon hesabı da risk yüzdenden adedi bulmana yardım eder; emri işlem panelinden verirsin.

Kendini sına