Omuz-baş-omuz (OBO) ve ters omuz-baş-omuz (TOBO)

Omuz-baş-omuz (head and shoulders), kısaca OBO, en bilinen dönüş formasyonudur. Bir yükseliş trendinin sonunda üç tepe oluşur: ortadaki tepe en yüksektir ve baş adını alır, iki yanındaki daha alçak tepeler omuzlardır. Aynı yapının düşüş trendinin sonundaki ayna görüntüsüne ters omuz-baş-omuz (inverse head and shoulders), kısaca TOBO denir. Bu derste ikisini birden, parçalarından işlem planına kadar ele alıyoruz.

Parçalar

• Sol omuz: Yükseliş trendindeki olağan bir tepe ve ardından gelen geri çekilme.
• Baş: Sol omzun üstüne çıkan yeni bir tepe. Ardından fiyat yine aşağı, kabaca sol omzun dibine kadar gelir.
• Sağ omuz: Fiyat yeniden yükselir ama başa ulaşamaz; çoğunlukla sol omuz civarında döner.
• Boyun çizgisi (neckline): Başın iki yanındaki iki dipten geçen çizgi. Yatay olmak zorunda değildir; yukarı ya da aşağı eğimli olabilir.
• Kırılım: Sağ omuzdan inen fiyatın boyun çizgisinin altında kapanması. Formasyon ancak bu anda tamamlanır.

Neden çalışır? Formasyonun hikâyesi

OBO'yu bir trendin yavaş yavaş nefessiz kalması olarak oku. Sol omuz sağlıklı bir trendin parçasıdır: fiyat yükselir, biraz dinlenir. Baş, alıcıların son büyük atağıdır. Fiyat yeni bir zirve yapar ama tutunamaz ve kısa sürede sol omzun dibine kadar geri düşer. Bu, yeni zirvede alanların hemen zarara geçtiği anlamına gelir.

Sağ omuzda alıcılar bir kez daha dener ama başı geçemezler. Artık bir alçalan tepe vardır; trendin “yükselen tepe, yükselen dip” düzeni ilk kez bozulmuştur. Boyun çizgisi kırılınca bir de alçalan dip oluşur. Böylece trend tanımı gereği yön değiştirmiş olur. Başta ve sağ omuzda alıp stoplarını boyun çizgisinin altına koyanlar da bu kırılımla satışa zorlanır; satış baskısı artar.

Nasıl tanınır?

1. Önce bir yükseliş trendi olmalı. OBO bir dönüş formasyonudur; dönülecek bir trend yoksa formasyon da yoktur.
2. Baş belirgin olmalı. Baş, iki omuzdan açıkça yüksek olmalı. Üç tepe hemen hemen aynı yükseklikteyse bu daha çok bir üçlü tepedir.
3. Omuzlar kabaca dengeli olmalı. Yükseklikleri ve süreleri birbirine yakın olursa formasyon daha net okunur. Birebir simetri gerekmez ama sağ omzun sol omuzdan çok uzun ya da çok kısa olması yapıyı zayıflatır.
4. Sağ omuz baştan alçak olmalı. Sağ omuz başı aşarsa formasyon geçersizdir.
5. Boyun çizgisi iki dipten geçmeli. Baştan önceki ve sonraki dipleri birleştir. Çizgiyi zorlamak için fitilleri yok sayma ya da başka dipler arama.

Eğimli boyun çizgisi

Boyun çizgisi yatay olmayabilir. Yukarı eğimli bir boyun, baştan sonraki dibin daha yüksekte kaldığını gösterir; alıcılar hâlâ biraz direniyordur ve kırılım sağ omza yakın, daha erken gelir. Aşağı eğimli bir boyun ise ikinci dibin daha alçakta olduğunu, satıcıların zaten baskın olduğunu söyler; kırılım daha geç ve daha aşağıda gelir. Her iki durumda da kural aynıdır: kırılım, çizginin kendisinin altında kapanıştır, yatay bir seviyenin değil.

Hacim davranışı

Klasik tabloda hacim sol omuzda yüksektir, başta daha az, sağ omuzda daha da azdır. Yani her yeni yükseliş denemesine katılan alıcı sayısı azalır. Kırılımda ise hacim belirgin şekilde artar. Bu tablo her zaman temiz çıkmaz, özellikle düşük hacimli coinlerde. Hacim uyuyorsa formasyona olan güvenini biraz artır; uymuyorsa, örneğin kırılım çok cılız bir hacimle geliyorsa, sahte kırılım ihtimalini aklında tut. Hacmi okumayı hacim dersinde ele aldık.

İşlem planı

Giriş

• Kapanışla kırılım: Mum boyun çizgisinin altında kapanınca açığa satış (short). En yaygın yöntem.
• Retest: Kırılımdan sonra fiyat boyun çizgisine geri gelir ve onu bu kez direnç olarak test eder. Burada reddedilme görürsen girersin. Daha iyi fiyat ve daha yakın stop sağlar ama retest her zaman gelmez.
• Sağ omuzda erken giriş: Bazı trader'lar sağ omuz şekillenirken, boyun kırılmadan girer. Bu, formasyon tamamlanmadan yapılan bir tahmindir; riski yüksektir ve çoğu zaman yeni başlayanlara uygun değildir.

Stop

Mantıklı stop, sağ omzun biraz üstüdür. Fiyat oraya çıkarsa alçalan tepe bozulmuş, fikir çökmüş demektir. Retestte girenler bazen stopu retest tepesinin hemen üstüne koyar. Daha yakın stop daha iyi bir risk/ödül verir ama küçük bir dalgalanmada stop olma ihtimali de artar.

Ölçülü hedef

Başın tepesinden, aynı noktadaki boyun çizgisine dikey mesafeyi ölç. Bu mesafeyi boyun çizgisinin kırıldığı noktadan aşağı doğru taşı. Eğimli boyunda kırılım noktası değiştiği için hedef de buna göre kayar.

Ters omuz-baş-omuz (TOBO)

TOBO, düşüş trendinin sonunda oluşan ayna görüntüsüdür. Sol omuz bir dip, baş daha derin bir dip, sağ omuz ise başa kadar inemeyen daha yüksek bir diptir. Boyun çizgisi aradaki iki tepeden geçer. Fiyat boyun çizgisinin üstünde kapanınca formasyon tamamlanır ve alış (long) tarafı düşünülür.

Mantık aynıdır ama yön terstir: satıcılar baştaki son büyük atağı yapar, fiyat dibe vurup hızla toparlanır. Sağ omuzda satıcılar yeniden dener ama eski dibe ulaşamaz. Bu yükselen dip, düşüş düzeninin ilk çatlağıdır. Boyun kırılımı yükselen tepeyi de ekler. TOBO'da kırılım anındaki hacim artışı genellikle daha da önemli kabul edilir, çünkü fiyatı yukarı taşımak yeni alıcıların gerçekten katılmasını gerektirir.

TOBO'da stop sağ omzun biraz altına konur. Hedef, baştan boyun çizgisine olan dikey mesafenin kırılım noktasından yukarı taşınmasıdır.

Geçersizlik: formasyon ne zaman çöpe gider?

OBO'nun geçersiz olduğu durumlar nettir:

• Sağ omuz başı aşarsa: Ortada omuz-baş-omuz kalmaz; trend hâlâ yükselen tepeler yapıyordur.
• Kırılımdan sonra fiyat sağ omzun üstüne çıkarsa: Kırılım başarısız olmuştur. Stop zaten buradadır.
• Kırılımdan sonra fiyat hızla ve güçlü hacimle boyun çizgisinin üstüne geri dönerse: Stop seviyesine gelmeden de bu bir uyarıdır. Birçok trader burada pozisyonu küçültür.

Başarısız bir OBO bazen sert bir yükselişe dönüşür. Sebebi basittir: boyun kırılımında açığa satanların stopları sağ omzun üstündedir ve fiyat oraya geldiğinde bu stoplar alım emri olarak çalışır. Bu tür stop havuzlarını ilerideki derslerde ayrıntılı göreceğiz.

Sık yapılan hatalar

• Boyun kırılmadan işlem: Sağ omuz şekillendi diye formasyonu tamamlanmış saymak. Birçok “sağ omuz” sonradan yeni bir zirveye dönüşür.
• Her üç tepeye OBO demek: Baş belirgin değilse, omuzlar çok dengesizse ya da öncesinde trend yoksa bu bir OBO değildir.
• Boyun çizgisini zorlamak: Kırılımı erken görmek için çizgiyi uygun diplere göre eğmek. Çizgiyi bir kez, iki dipten çiz ve öyle bırak.
• Hedefi kesin sanmak: Ölçülü hedef bir ölçüdür. Yolda güçlü bir destek varsa oraya kadar kısmi kâr almak daha akıllıcadır.
• Büyük resmi kaçırmak: 15 dakikalık bir OBO, günlük grafikte güçlü bir yükseliş trendinin içindeki sıradan bir dinlenme olabilir. Ters yöndeki üst trend, başarı ihtimalini düşürür.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar özelliği OBO ve TOBO yapılarını tarar. Bulduğunda boyun çizgisini ve kırılım seviyesini, ölçülü hedefi ve stopu grafiğe çizer. Formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını da gösterir; böylece genel bir kitap rakamı yerine o grafiğe ait bir geçmişe bakarsın. İşlem panelindeki pozisyon hesabı, stop mesafesine göre risk yüzdene uygun adedi bulmana yardım eder.

Kendini sına