Kırılım (breakout) stratejisi

Kırılım stratejisi (breakout), fiyat uzun süre aşamadığı bir seviyeyi geçip dışında kapandığında, hareketin o yönde süreceği varsayımıyla işleme girmektir. Fikir basittir: bir seviyede biriken emirler tükendiğinde ya da tetiklendiğinde fiyat çoğu zaman hızlanır. Zorluk da buradadır: kırılımların önemli bir kısmı sahtedir ve fiyat kısa sürede seviyenin içine geri döner. Bu derste iyi bir kırılımı seçmeyi, onu onaylamayı ve sahte olanı küçük bir kayıpla kapatmayı göreceğiz. Temel kavramlar kırılım ve retest dersinde anlatıldı; burada onları bir işlem planına çeviriyoruz.

Kırılım neden olur?

Belirgin bir direncin hemen üstünde iki tür emir birikir. Birincisi, açığa satanların stoplarıdır; fiyat yukarı geçince bu stoplar piyasa emriyle alım yapar. İkincisi, kırılımı bekleyen alıcıların bekleyen alım emirleridir. Fiyat seviyeye ulaşıp oradaki satıcıları tüketince bu iki emir grubu aynı anda devreye girer ve hareket hızlanır. Ayrıntısı likidite dersinde.

Bir de oynaklığın döngüsü vardır. Piyasa sakin ve dar bir aralıkta uzun süre kalınca, genelde ardından geniş bir hareket gelir. Piyasa kalıcı olarak sıkışık kalmaz; beklenen, enerjinin bir yöne boşalmasıdır. Ama hangi yöne boşalacağı önceden bilinmez. Bu yüzden kırılım stratejisi yönü tahmin etmez, fiyatın yönü göstermesini bekler.

Sıkışma ve seviye seçimi

Her yatay çizgi kırılım işlemine değmez. İyi bir aday şu özellikleri taşır:

• Belirgin seviye: En az iki-üç kez test edilmiş, grafiğe bakan herkesin göreceği bir tepe ya da dip bölgesi. Ne kadar çok kişi görüyorsa, arkasında o kadar çok emir birikir.
• Sıkışma: Seviyeye yaklaştıkça mumlar küçülür, Bollinger bantları daralır, ATR düşer. Fiyat dinleniyor, enerji topluyor demektir.
• Seviyeye baskı: Direnç sabitken dipler yükseliyorsa alıcılar her seferinde daha erken alıyor demektir. Bu yükselen üçgen görüntüsü, yukarı kırılım için daha iyi bir zemindir. Ayrıntısı üçgenler dersinde.
• Büyük trendle uyum: Üst zaman diliminin yönüne doğru olan kırılım, ona karşı olandan daha sağlıklıdır.

Kırılımı onaylamak

Fiyatın seviyeyi bir an geçmesi kırılım değildir. Kuralını önceden ve ölçülebilir biçimde yaz. Yaygın onay ölçütleri şunlardır:

1. Kapanış: Mum, seviyenin dışında kapanmalı. Seviyeyi fitille geçip içeride kapanan mum kırılım değil, red sayılır. Kapanışı beklemek ve hangi zaman diliminde beklediğin, kuralın parçasıdır.
2. Gövde: Kırılım mumunun gövdesi son mumların ortalamasından belirgin büyük olmalı ve mum tepesine yakın kapanmalı. Uzun üst fitilli bir kırılım mumu, yukarıda satıcının hâlâ güçlü olduğunu söyler.
3. Hacim: Kırılım mumunun hacmi son mumların ortalamasının üstünde olmalı. Örneğin “ortalamanın 1,5 katı” gibi bir eşik koyabilirsin; ama bu eşik de test edilerek seçilmeli.

Onay ölçütü eklemek sahte kırılımları azaltır ama bazı gerçek kırılımları da kaçırtır ve girişi geciktirir. Her filtrenin bir bedeli vardır. Kaç filtrenin fazla olduğunu ancak geçmiş veride görebilirsin.

Kırılımda mı, retestte mi?

Kırılımdan sonra fiyat çoğu zaman kırdığı seviyeye geri döner ve onu bu kez ters yönden test eder. Buna retest denir: eski direnç destek olarak sınanır.

Hangisinin daha iyi olduğu evrensel değildir. Bazı piyasalarda retest sık gelir, bazılarında nadir. Orta yol olarak pozisyonun yarısıyla kırılımda, yarısıyla retestte girebilirsin. Hangi yolu seçersen seç, önce kendi verinde ölç: kırılımların ne kadarı retest yaptı, retest yapanların ne kadarı devam etti?

Sahte kırılımı yönetmek

Sahte kırılım (fakeout), fiyatın seviyeyi geçip kısa sürede geri içeri dönmesidir. Çoğu zaman tam da seviyenin ötesindeki stopları ve kırılım alıcılarını toplamak için olur: kırılım alıcısı, aslında büyük bir satıcıya likidite sağlamış olur.

Sahte kırılımı önleyemezsin, yalnız ucuz kapatabilirsin:

• Geçersizlik kuralı: “Fiyat kırılan seviyenin içinde kapanırsa çıkarım” kuralı, stopa gitmeyi beklemeden kaybı küçültür.
• Zaman kuralı: Gerçek kırılım genelde hızla uzaklaşır. Birkaç mum içinde seviyeden uzaklaşamayan kırılım şüphelidir.
• Ters fikir: Sahte kırılım başlı başına bir bilgidir. Fiyat direncin üstüne çıkıp güçlü biçimde geri içeri kapanırsa, range'in diğer ucuna doğru bir hareket ihtimali artar. Bu, range stratejisinin kurulumlarından biridir.

Stop nereye konur?

Stop, kırılım fikrinin yanlış çıktığını gösteren yere konur. Üç yaygın seçenek vardır:

• Sıkışmanın son dibinin altı: En sağlam seçenektir. Fiyat oraya inerse sıkışma yapısı bozulmuştur.
• Kırılım mumunun dibinin altı: Daha dar stop, daha büyük pozisyon; ama sıradan bir retest bile stopu alabilir.
• Seviyenin hemen altı: Çok dardır. Retest çoğu zaman seviyenin biraz altına sarkar; bu stop sık sık gereksiz yere çalışır.

Stop mesafesi değişince pozisyon büyüklüğü de değişmeli. Geniş stop küçük pozisyon, dar stop büyük pozisyon demektir; riske edilen tutar aynı kalır. Hesabı pozisyon büyüklüğü dersinde.

Hedef: ölçülü hareket

Klasik hedef, ölçülü harekettir (measured move): sıkışmanın ya da formasyonun yüksekliği kırılım noktasına eklenir. 46 ile 50 arasında bir sıkışmanın yüksekliği 4'tür; yukarı kırılımda hedef 50 + 4 = 54 olur. Bu kural bir ortalama beklentidir, söz değildir. Fiyat bazen yarısında döner, bazen iki katına gider. Bu yüzden hedefe giderken bir sonraki belirgin direnci de kontrol et; arada güçlü bir direnç varsa ilk kâr alımını oraya koymak mantıklıdır.

Örnek işlem

Sık yapılan hatalar

• Mum kapanmadan girmek: Fitille geçilen seviyeler sahte kırılımların çoğunu oluşturur.
• Herkesin gördüğü yere dar stop koymak: Seviyenin hemen altı, likidite avının ilk hedefidir.
• Uzayıp giden kırılımı kovalamak: Fiyat seviyeden çok uzaklaştıysa risk-ödül bozulmuştur. Kaçırdığın kırılımı bırak.
• Her seviyede kırılım aramak: Önemsiz, bir kez dokunulmuş seviyelerin kırılımı çoğu zaman anlamsızdır.
• Test etmeden filtre eklemek: Hacim, RSI, saat filtresi... Her eklenen kural geçmişe biraz daha uyar ama geleceği garanti etmez. Bu tuzak istatistik tuzakları dersinde.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar üçgen, dikdörtgen, bayrak ve kama gibi yapıların kırılım seviyesini, ölçülü hedefini ve stopunu çizer; yönsüz bir formasyonda kırılımı beklemeni söyler ve o formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını gösterir. Sıkışma kartı sıkışmanın ne kadar sürdüğünü, kırılım yönünü ve geçmişteki sahte kırılım oranını verir. Bu sayılara bakarken örneklem büyüklüğünü de kontrol et: beş örnekten çıkan oran, yüz örnekten çıkan oran kadar güvenilir değildir.

Kendini sına