Mum (candlestick) nedir? Açılış, kapanış, gövde ve fitil

Grafiklerde gördüğün o küçük yeşil ve kırmızı çubuklara mum denir. İngilizcesi candlestick. Japon pirinç tüccarlarından kalma bu çizim biçimi bugün neredeyse her borsada varsayılan grafik türüdür, çünkü tek bir şekle çok bilgi sığdırır: belli bir zaman aralığında fiyatın nereden başladığını, nereye kadar çıktığını, nereye kadar indiğini ve nerede bittiğini bir bakışta gösterir.

Bir mum dört fiyat taşır

Her mum bir zaman aralığını temsil eder. Bu aralık 1 dakika, 15 dakika, 4 saat ya da 1 gün olabilir; buna zaman dilimi denir. O aralık içinde olan bütün işlemler dört sayıya özetlenir:

• Açılış (Open): aralığın ilk işleminin fiyatı.
• En yüksek (High): aralık boyunca görülen en yüksek fiyat.
• En düşük (Low): aralık boyunca görülen en düşük fiyat.
• Kapanış (Close): aralığın son işleminin fiyatı.

Bu dörtlüye kısaca OHLC denir. Bir mumun bütün bilgisi bu dört sayıdır; gerisi onların çizimidir.

Gövde ve fitil

Gövde, açılış ile kapanış arasındaki kalın dikdörtgendir. Fitil (gölge ya da iğne de denir), gövdenin üstünden en yüksek fiyata, altından en düşük fiyata uzanan ince çizgidir.

• Yeşil mum: kapanış açılıştan yüksek. Aralık boyunca fiyat yükselmiş. Gövdenin altı açılış, üstü kapanıştır.
• Kırmızı mum: kapanış açılıştan düşük. Fiyat düşmüş. Gövdenin üstü açılış, altı kapanıştır.

Mum ne anlatır: alıcı ile satıcının kavgası

Bir mumu bir maçın özeti gibi düşün. Aralığın başında fiyat açılıştaydı. Sonra alıcılar fiyatı en yükseğe kadar itti, satıcılar en düşüğe kadar bastırdı. Kapanış ise maçın skorudur: aralık bittiğinde kim üstteydi?

Bu yüzden bir mumda üç şeye bakılır:

1. Gövdenin boyu: Uzun gövde, bir tarafın aralık boyunca açık ara baskın olduğunu söyler. Kısa gövde, iki tarafın dengede kaldığını, kararsızlığı gösterir.
2. Fitillerin boyu: Uzun bir üst fitil, fiyatın yukarı çıktığını ama orada satıcılarla karşılaşıp geri itildiğini anlatır. Uzun bir alt fitil, aşağıda alıcıların fiyatı reddettiğini gösterir.
3. Kapanışın yeri: Kapanış mumun tepesine yakınsa alıcılar son sözü söylemiştir. Dibine yakınsa satıcılar.

Örnek: aynı yükseliş, farklı anlam

İki mumun da açılışı 100, kapanışı 105 olsun. Birincisinin en yükseği 106: fiyat çıkmış ve neredeyse tepeden kapanmış. Alıcılar güçlü. İkincisinin en yükseği 115: fiyat 115'e kadar çıkmış ama satıcılar onu 105'e kadar geri itmiş. Kâğıt üstünde ikisi de yeşil mum, ama ikincisi “yukarıda satıcı var” uyarısı taşır.

Mum grafiği diğer grafiklerden neden daha çok kullanılır?

Çizgi grafik yalnız kapanışları birleştirir; sade ama fitil bilgisini kaybeder. Çubuk (bar) grafik aynı dört fiyatı gösterir ama gövde olmadığı için yön bir bakışta seçilmez. Mum grafik hem dört fiyatı hem de yönü renkle aynı anda verir. Heikin Ashi gibi türevler ise mumları yumuşatıp trendi daha düz gösterir ama gerçek fiyatları göstermez; giriş ve stop hesabında yanıltabilir.

Sık yapılan hatalar

• Kapanmamış mumu okumak: Mum, süresi dolana kadar her an değişebilir. Dört saatlik bir mum ilk saatte uzun bir alt fitil gösterebilir ama kapanışta düz bir kırmızı muma dönebilir. Mum formasyonu ancak mum kapandıktan sonra geçerlidir.
• Tek mumla karar vermek: Tek mum yalnız o aralığın hikâyesidir. Nerede oluştuğu (bir destek ya da direnç bölgesinde mi?), hacmi ve önceki trend çok daha önemlidir. Bunu bağlam dersinde ayrıntılı göreceğiz.
• Farklı zaman dilimlerini karıştırmak: 1 dakikalık grafikteki çok “güçlü” bir mum, günlük grafikte görünmeyecek kadar küçük olabilir.

Balina Avcısı'nda

Grafik varsayılan olarak mum grafiktir. Sağdaki fiyat etiketi canlı mumun son fiyatını gösterir, hemen altındaki sayaç da mumun kapanmasına kalan süreyi söyler. Kapanışı beklemek için bu sayacı kullan.

Kendini sına