Kırılım, sahte kırılım ve retest

Fiyat uzun süre bir direncin altında bekler, sonra bir gün o direncin üstüne fırlar. Buna kırılım (breakout) denir. Kırılımlar güçlü hareketlerin başlangıcı olabilir; ama aynı zamanda piyasanın en sık kurduğu tuzaklardır. Fiyat seviyeyi aşar, herkes alır, sonra fiyat geri içeri döner. Bu derste gerçek kırılımı sahte olandan ayırmaya yarayan işaretleri, kırılımdan sonra geri dönüşte (retest) nasıl girileceğini ve hedefin nasıl hesaplanacağını öğreneceksin.

Kırılım nedir, neden önemlidir?

Bir destek ya da direnç bölgesi, alıcı ile satıcının bir süre dengede kaldığı yerdir. Kırılım bu dengenin bozulmasıdır. Dirençteki satış emirleri tükenmiş, alıcılar daha yüksek fiyatı kabul etmeye başlamıştır. Bu anda birçok şey aynı anda olur:

• Dirençte satış yapanların stopları (direncin hemen üstünde) tetiklenir. Stop olan satış pozisyonu kapanırken alım emri doğar.
• Kırılımı bekleyen trader'lar alım yapar.
• Yatay bekleyen fiyat yön bulduğu için trend takip eden sistemler devreye girer.

Bu zincirleme alım, kırılımdan sonra hızlı bir hareket yaratabilir. Sorun şu: aynı zincir, büyük oyuncular için de bir fırsattır. Fiyatı seviyenin biraz üstüne itip oradaki alım emirlerine satış yapabilirler. Kırılımı okumak, bu iki senaryoyu ayırt etmeye çalışmaktır.

Gerçek kırılımın işaretleri

Hiçbir işaret kesin değildir; ama birkaçı bir arada olduğunda kırılımın gerçek olma ihtimali artar.

1. Gövde kapanışı: Fiyat seviyenin üstünde kendi işlem diliminde gövdeyle kapanmalı. Yalnız fitil aşımı kırılım değildir.
2. Güçlü kırılım mumu: Gövdesi büyük, kapanışı mumun tepesine yakın bir mum. Uzun üst fitilli, seviyenin hemen üstünde kapanan bir mum ise kararsızlık gösterir.
3. Hacim: Kırılım mumunda hacim, önceki mumların ortalamasından belirgin yüksek olmalı. Hacimsiz kırılım, arkasında gerçek talep olmadığını düşündürür. Ayrıntısı hacim dersinde.
4. Takip mumu: Kırılımdan sonraki mum ya da iki mum, fiyatı seviyenin üstünde tutmalı ve tercihen biraz daha ileri götürmeli. Hemen geri içeri dönüş kötü işarettir.
5. Bağlam: Üst dilimdeki trend kırılım yönündeyse ve seviye öncesinde fiyat sıkışıyorsa (dipler yükselirken direnç düz kalıyorsa) kırılım daha anlamlıdır.

Hacmi de katınca tablo daha net olur. Aşağıdaki çizimde fiyat 120 civarındaki dirence üç kez geliyor. Testlerde hacim biraz artıyor ama kırılım anında hacim belirgin şekilde sıçrıyor. Retest sırasında hacmin düşük olması da iyi bir işarettir: geri dönüşte güçlü satış yok.

Sahte kırılım: fakeout ve deviasyon

Sahte kırılım (fakeout), fiyatın seviyeyi aşıp kısa sürede geri içeri dönmesidir. Bir range'in sınırı dışına çıkıp geri dönen harekete deviasyon (deviation) da denir. Sahte kırılımda genelde şunu görürsün: fiyat seviyenin üstüne fitille ya da zayıf bir kapanışla çıkar, hacim artmaz ya da yalnız bir anlık artar, sonraki mum güçlü bir şekilde seviyenin altına kapanır.

Sahte kırılımdan sonra fiyat çoğu zaman range'in karşı sınırına kadar gider. Çünkü kırılımda alım yapanlar artık zararda ve stopları seviyenin altında. Onların çıkışı da düşüşü besler. Bu yüzden sahte kırılım, ters yönde bir fırsata dönüşebilir: fiyat seviyenin altında gövdeyle kapandıktan sonra satış, stop sahte kırılımın tepesinin üstünde, hedef range'in ortası ve alt sınırı. Bu kurulumun ayrıntısını yatay piyasa dersinde göreceksin.

Kırılımla ilgili iki giriş yolu

Gerçek görünen bir kırılımda iki giriş seçeneğin var:

• Kırılım anında giriş: Kırılım mumu kapanınca hemen gir. Avantajı, retest hiç gelmezse hareketi kaçırmamaktır. Dezavantajı, sahte kırılıma yakalanma riskinin yüksek olması ve stopun genelde daha uzakta kalmasıdır.
• Retest girişi: Kırılımdan sonra fiyatın kırılan seviyeye geri dönmesini bekle. Seviye artık destek gibi davranıyorsa orada gir. Avantajı, daha iyi fiyat ve daha yakın stoptur. Dezavantajı, güçlü kırılımlarda retestin hiç gelmemesidir.

Hiçbiri diğerinden kesin olarak iyi değildir. Retest beklemek bazı güçlü hareketleri kaçırmak demektir; anında girmek bazı tuzaklara düşmek demektir. Hangisinin senin coininde ve diliminde daha iyi çalıştığını ancak kendi geçmiş verinde test ederek bilebilirsin.

Retest girişi adım adım

1. Kırılımı doğrula: Gövde kapanışı, güçlü mum, hacim ve takip mumu.
2. Seviyeyi bölge olarak işaretle: Kırılan direncin fitil ve gövde aralığını bir bant olarak çiz.
3. Geri dönüşü izle: Fiyat bu banda düşük hacimle, küçük mumlarla gelmeli. Büyük kırmızı mumlarla ve yüksek hacimle bandın içine dalıyorsa dikkat.
4. Onay mumu: Bantta uzun alt fitilli bir mum, yutan mum ya da küçük dilimde yükselen bir dip ara.
5. Stop: Bandın altında, retestin dibinin biraz altına. Fiyat gövdeyle bandın altında kapanırsa kırılım başarısız sayılır.
6. Hedef: Ölçülü hedef (aşağıda) ya da yukarıdaki ilk direnç.

Kırılımın hedefi: ölçülü hareket

Kırılımdan sonra fiyatın nereye gidebileceğini tahmin etmek için yaygın bir yöntem ölçülü hareket (measured move) kuralıdır: kırılan yapının yüksekliği, kırılım noktasından kırılım yönüne eklenir. 106 ile 120 arasındaki bir range için yükseklik 14 birimdir; yukarı kırılımda hedef 120 artı 14, yani 134 olur. Üçgen, kanal ya da dikdörtgen gibi formasyonlarda da aynı mantık kullanılır.

Ölçülü hedef bir pusula gibidir, kesin bir varış noktası değil. Fiyat bazen hedefe hiç ulaşmaz, bazen de çok ötesine geçer. Bu yüzden hedefi yukarıdaki direnç bölgeleriyle birlikte değerlendir. Hedefin hemen altında güçlü bir direnç varsa, kâr almayı o dirençten önce düşünmek daha temkinlidir. Fibonacci ile hedef belirlemeyi Fibonacci uzantıları dersinde göreceksin.

Kırılım ve likidite avı

Bir seviyenin hemen ötesinde iki tür emir birikir: o seviyeden ters işlem açanların stopları ve kırılımı bekleyenlerin giriş emirleri. Bu birikime likidite denir. Büyük bir oyuncu, büyük bir pozisyonu fiyatı fazla oynatmadan açmak için bu likiditeye ihtiyaç duyar. Büyük bir satış yapmak isteyen, alım emirlerinin biriktiği yeri arar; o yer de çoğu zaman direncin hemen üstüdür.

Bu yüzden sahte kırılımların çoğu aslında bir likidite avıdır: fiyat stopları toplar, emirleri doldurur ve asıl yönüne döner. İlginç olan, gerçek kırılımların da çoğu zaman bir likidite avıyla başlamasıdır. Fiyat önce range'in altındaki stopları süpürür, oradan ucuza alım yapanlar sayesinde güçlenir ve sonra yukarı gerçek kırılımı yapar.

Pratik ders şudur: bir kırılım gördüğünde “bu seviyenin ötesinde ne kadar emir vardı ve fiyat onları aldıktan sonra kalabildi mi?” diye sor. Kalabiliyorsa kırılım güçlüdür. Kalamıyorsa büyük ihtimalle bir avdır.

Sık yapılan hatalar

• Kapanmadan girmek: Mum seviyenin üstünde gezinirken heyecanla almak. Mum kapandığında fitile dönüşebilir.
• Herkesin gördüğü yere stop koymak: Retestte stopu tam seviyenin altına koymak. Biraz pay bırak.
• Hacmi görmezden gelmek: Sessiz bir kırılıma büyük pozisyonla girmek.
• Retest gelmeyince peşinden koşmak: Retest bekliyordun, gelmedi, fiyat çok uzaklaştı ve sen en yukarıdan girdin. Plan değiştiyse işlem yapmamak da bir karardır.
• Sahte kırılım sonrası inat etmek: Fiyat seviyenin altında gövdeyle kapandıysa kırılım fikri bitmiştir. “Belki tekrar çıkar” diye beklemek zararı büyütür.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar (üçgen, dikdörtgen, kanal ve diğerleri) kırılım seviyelerini, ölçülü hedefi ve stopu çizer; yönsüz bir formasyonda kırılım gelene kadar beklemeni söyler ve o formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını gösterir. Sıkışma kartı, sıkışmanın ne kadar sürdüğünü, kırılım yönünü ve o tür yapılarda sahte kırılım oranını gösterir. Likidite hedefleri ise stopların yığıldığı tahmin edilen yerleri işaretler. Order flow panelindeki hacim ve delta, kırılım mumunun arkasında gerçek alım olup olmadığını görmene yardım eder.

Kendini sına