Risk/ödül, kazanma oranı ve beklenen değer
R kavramı, risk/ödül oranı, kazanma oranıyla ilişkisi ve başabaş kazanma oranı, beklenen değer formülü ve örnekleri, ücretlerin etkisi, kısmi kâr ve başabaşa stopun gerçek sonucu.
“Bu yöntem %70 tutuyor” cümlesi kulağa harika gelir. Ama tek başına hiçbir şey söylemez. Kazandığın işlemlerde ortalama 30 dolar, kaybettiklerinde ortalama 100 dolar kazanıp kaybediyorsan, %70 kazanma oranıyla bile para kaybedersin. Bir yöntemin kârlı olup olmadığını kazanma oranı değil, kazanma oranı ile kazanç ve kayıp büyüklüğünün birlikte verdiği sonuç belirler. Bu sonucun adı beklenen değerdir.
Bu derste işlemleri ölçmenin ortak dilini, yani R'yi, risk/ödül oranını, başabaş kazanma oranını ve beklenen değeri öğreneceksin. Sonra ücretlerin ve kısmi kâr almanın bu hesabı nasıl değiştirdiğini göreceksin.
R: riskin birimi
R, bir işlemde baştan göze aldığın kayıptır. Giriş ile stop arasındaki mesafenin adetle çarpımıdır. 100 dolar riske ettiysen 1R = 100 dolardır. Sonuçları dolar yerine R ile ölçersin:
- Stop olursan sonuç −1R.
- Riskinin iki katı kazanırsan sonuç +2R.
- Girişten çıkarsan sonuç 0R.
Neden dolar değil de R? Çünkü hesabın büyüdükçe ya da küçüldükçe dolar tutarları değişir ama R aynı kalır. 50 dolarlık riskle yapılmış bir işlem ile 200 dolarlık riskle yapılmış bir işlemi aynı ölçüyle karşılaştırabilirsin. Ayrıca R, seni dolar tutarlarının duygusal etkisinden biraz uzaklaştırır: “300 dolar kaybettim” yerine “1R kaybettim” demek daha sakin bir düşünce biçimidir.
Risk/ödül oranı
Risk/ödül oranı (risk/reward, kısaca R:R), hedefe kadar olan mesafenin stopa kadar olan mesafeye bölünmesidir. Giriş 100, stop 97,5 ve hedef 105 ise risk 2,5, ödül 5 birimdir; oran 5 bölü 2,5, yani 2'dir. Buna “2'ye 1” denir ve hedef gelirse işlem +2R kazandırır.
Oranı istediğin kadar büyütemezsin. Hedefi uzağa koymak oranı büyütür ama hedefe ulaşma olasılığını azaltır. Hedef, grafikte mantıklı bir yerde olmalıdır: bir önceki tepe, bir direnç, bir ölçülü hedef. Rastgele 5'e 1 hedef koymak, işlemi daha iyi yapmaz; sadece daha nadir kazanır.
Kazanma oranı ile R:R'nin ilişkisi
Kazanma oranı ile risk/ödül oranı birbirine bağlıdır. Ne kadar büyük kazanırsan, o kadar az kazanman yeter. Başabaş kazanma oranı, uzun vadede ne kazandırıp ne kaybettiren kazanma oranıdır:
Başabaş kazanma oranı = 1 bölü (1 artı R:R)
Neden? R:R oranı 2 ise, bir kazanç iki kaybı karşılar. Üç işlemden birini kazanırsan başabaş olursun: 1 bölü 3, yani yaklaşık %33,3.
| R:R | Başabaş kazanma oranı |
|---|---|
| 0,5 | %66,7 |
| 1 | %50 |
| 1,5 | %40 |
| 2 | %33,3 |
| 3 | %25 |
| 4 | %20 |
Bu tablo iki yanılgıyı birden düzeltir. Birincisi: %40 kazanma oranı kötü değildir; R:R 2 ise kârlıdır. İkincisi: %70 kazanma oranı iyi değildir; ortalama kazancın yaklaşık 0,43R'nin altındaysa zarar edersin.
Beklenen değer
Beklenen değer (expected value), bir yöntemi çok kez uyguladığında işlem başına ortalama ne kazanmayı ya da kaybetmeyi beklediğindir. R cinsinden şöyle hesaplanır:
Beklenen değer = (Kazanma oranı çarpı ortalama kazanç) eksi (Kaybetme oranı çarpı ortalama kayıp)
Örnek 1: düşük kazanma oranı, büyük kazanç
Kazanma oranı %40, ortalama kazanç 2R, ortalama kayıp 1R.
Beklenen değer = 0,40 çarpı 2 eksi 0,60 çarpı 1 = 0,80 eksi 0,60 = +0,2R.
İşlem başına 100 dolar riskle 100 işlemde beklenen sonuç yaklaşık +20R, yani yaklaşık 2.000 dolardır (ücretler hariç ve risk tutarı sabit tutulursa).
Örnek 2: yüksek kazanma oranı, küçük kazanç
Kazanma oranı %70, ortalama kazanç 0,3R, ortalama kayıp 1R.
Beklenen değer = 0,70 çarpı 0,3 eksi 0,30 çarpı 1 = 0,21 eksi 0,30 = −0,09R.
Her on işlemin yedisini kazanıyorsun ama yöntem zararda.
Çizimdeki A yöntemi sık sık kaybeder ve uzun kayıp serileri yaşar; psikolojik olarak zordur. B yöntemi çoğu gün kazandırdığı için rahat hissettirir ama sessizce hesabı eritir. İnsanlar doğal olarak B'yi sever. Bu yüzden duygulara değil, hesaba bakmak gerekir.
Bir uyarı: beklenen değer ancak çok sayıda işlemde ortaya çıkar. 10 işlemlik bir örnekte şans sonucu tamamen değiştirebilir. Kazanma oranını ve ortalama kazancı güvenilir şekilde tahmin etmek için yüzlerce işlem gerekir; bkz. istatistik tuzakları.
Ücretler beklenen değeri nasıl değiştirir?
Her işlemde giriş ve çıkış ücreti ödersin ve stoplarda kayma yaşarsın. Bu maliyetleri R cinsinden düşünmek en kolayıdır. Ücret pozisyon değeri üzerinden alınır; stop ne kadar darsa pozisyon o kadar büyük, ücret de R cinsinden o kadar büyük olur. Kaba bir hesap: R cinsinden maliyet, toplam ücret oranının stop yüzdesine bölünmesidir.
Örnek 3: aynı yöntem, farklı stop
Giriş ve çıkış ücreti toplam %0,1 olsun (örnek oran). Yöntemin ücretsiz beklenen değeri +0,2R.
Stop girişin %2 uzağındaysa maliyet 0,1 bölü 2 = 0,05R. Net beklenen değer +0,15R.
Stop %0,5 uzağındaysa maliyet 0,1 bölü 0,5 = 0,2R. Net beklenen değer sıfır. Kâğıt üstünde kârlı yöntem, ücretlerle başabaşa düşer.
Maliyetler başabaş kazanma oranını da yükseltir. Maliyet işlem başına c (R cinsinden) ise, kazançlar R:R eksi c'ye düşer, kayıplar 1 artı c'ye çıkar. Başabaş kazanma oranı (1 artı c) bölü (R:R artı 1) olur. R:R 2 ve maliyet 0,2R ise başabaş oranı %33,3'ten 1,2 bölü 3, yani %40'a çıkar.
Kısmi kâr ve başabaşa stop
İki popüler yönetim tekniği var. Kısmi kâr: pozisyonun bir kısmını ilk hedefte kapatmak. Başabaşa stop: fiyat belli bir mesafe gidince stopu giriş fiyatına çekmek. İkisi de iyi hissettirir, çünkü işlemin kayıpla bitme olasılığını azaltır. Ama beklenen değeri her zaman artırmazlar.
Bu teknikler kazanma oranını yükseltir ama ortalama kazancı küçültür. Başabaşa çekilen stop, fiyatın girişi yeniden test edip sonra hedefe gittiği işlemleri de erken kapatır. Hangi etkinin ağır bastığı, senin işlemlerinde fiyatın nasıl davrandığına bağlıdır.
Örnek 4: üç yönetim planı (varsayımsal oranlarla)
Hedef +3R. İşlemlerin üç yoldan birini izlediğini varsayalım: a) +1R'ye ulaşmadan stop olur (%45). b) +1R'ye ulaşır, sonra geri dönüp ilk stopa kadar düşer (%30). c) +3R'ye ulaşır (%25).
| Plan | Yol a | Yol b | Yol c | Beklenen değer |
|---|---|---|---|---|
| Hiç dokunma | −1R | −1R | +3R | 0R |
| +1R'de stop başabaşa | −1R | 0R | +3R | +0,30R |
| +1R'de yarısını kapat, stop başabaşa | −1R | +0,5R | +2R | +0,20R |
İlk satırın hesabı: 0,45 çarpı eksi 1, yani eksi 0,45; 0,30 çarpı eksi 1, yani eksi 0,30; 0,25 çarpı 3, yani artı 0,75. Toplam sıfır. Diğer satırlar da aynı şekilde hesaplanır.
Bu örnekte yönetim tekniklerinin ikisi de işe yarıyor. Ama oranları değiştirirsen sonuç değişir: +1R'ye ulaşan işlemlerin çoğu +3R'ye de gidiyorsa ve başabaş stop bunların bir kısmını erken kapatıyorsa, “hiç dokunma” planı öne geçebilir. Doğru cevabı kendi işlem kayıtların söyler.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız kazanma oranına bakmak: Kazanma oranı tek başına anlamsızdır; ortalama kazanç ve kayıpla birlikte değerlendirilir.
- Kâğıt üstünde R:R hesaplayıp gerçekte erken çıkmak: Planda 3R hedefleyip korkuyla 1R'de çıkmak, beklenen değeri planladığından çok daha düşük yapar.
- Stopu genişletmek: Kayıp büyümesin diye stopu uzaklaştırmak, −1R olması gereken işlemleri −2R, −3R yapar ve bütün hesabı bozar.
- Ücretleri yok saymak: Özellikle sık işlem yapanlar ve dar stop kullananlar için ücret, beklenen değerin büyük kısmını yiyebilir.
- Az işlemden sonuç çıkarmak: 15 işlemde %60 kazanmak, yöntemin gerçek kazanma oranının %60 olduğunu göstermez.
Unutma: Bu derste verilen oranlar hesap örneğidir, herhangi bir yöntemin gerçek sonucu değildir. Pozitif beklenen değer bile kısa vadede kayıp serilerini engellemez. Riskini her zaman küçük tut.
Balina Avcısı'nda
Otomatik formasyonlar, geçmişte kaç kez hedefe ulaştıklarını gösterir; senaryo kartı da önemli seviyelerden geçmişte ne sıklıkla dönüş olduğunu söyler. Bunlar kazanma oranını tahmin ederken başlangıç noktasıdır. Kanıt yaklaşımı, bir kuralı geçmiş veride ve görmediği dönemde sınar; kanıt yoksa bunu açıkça belirtir. İşlem planında risk, hedef ve R:R oranını işleme girmeden önce yazabilirsin.
Özet
- R, bir işlemde baştan göze alınan kayıptır; sonuçları R cinsinden ölçmek işlemleri karşılaştırılabilir yapar.
- Risk/ödül oranı, hedef mesafesinin stop mesafesine oranıdır; hedef grafikte mantıklı bir yerde olmalıdır.
- Başabaş kazanma oranı 1 bölü (1 artı R:R)'dir; R:R 2 ise %33,3 yeterlidir.
- Beklenen değer, kazanma oranı ile ortalama kazancın çarpımından kaybetme oranı ile ortalama kaybın çarpımının çıkarılmasıdır.
- Ücretler R cinsinden maliyet yaratır; dar stopta bu maliyet beklenen değeri sıfırlayabilir.
- Kısmi kâr ve başabaş stop kazanma oranını yükseltir ama ortalama kazancı düşürür; etkisini kendi verinle ölç.
Kendini sına
R:R oranı 1,5 olan bir yöntemde başabaş kazanma oranı kaçtır?
1 bölü (1 artı 1,5) = 1 bölü 2,5 = %40.
Kazanma oranı %55, ortalama kazanç 1,2R, ortalama kayıp 1R. Beklenen değer nedir?
0,55 çarpı 1,2 = 0,66; 0,45 çarpı 1 = 0,45. Beklenen değer 0,66 eksi 0,45 = +0,21R.
Bir yöntem %80 kazanıyor, ortalama kazanç 0,2R, ortalama kayıp 1R. Kârlı mı?
Hayır. 0,80 çarpı 0,2 = 0,16; 0,20 çarpı 1 = 0,20. Beklenen değer −0,04R. Yüksek kazanma oranına rağmen uzun vadede zarar eder.
Toplam ücret %0,1 ve stopun %0,25 uzakta. Ücret R cinsinden ne kadar?
0,1 bölü 0,25 = 0,4R. Her işlemde riskinin yaklaşık %40'ı kadar ücret ödüyorsun; böyle bir yöntemin ücretten önce çok yüksek bir beklenen değeri olması gerekir.
Başabaşa stop çekmek neden her zaman beklenen değeri artırmaz?
Çünkü fiyat çoğu zaman girişi yeniden test eder. Başabaş stop, sonradan hedefe gidecek olan işlemlerin bir kısmını sıfır sonuçla kapatır. Kayıpları azaltır ama büyük kazançları da azaltabilir; net etki fiyatın senin işlemlerindeki davranışına bağlıdır.