Harmonik formasyonlar: Gartley, Bat, Butterfly, Crab

Harmonik formasyonlar (harmonic patterns), fiyatın beş salınım noktası arasındaki mesafelerin belli Fibonacci oranlarına uymasına dayanan formasyonlardır. Noktalar X, A, B, C ve D diye adlandırılır. Fikir şudur: dört bacağın oranları belli bir kalıba uyuyorsa D noktası, fiyatın dönme ihtimalinin arttığı bir bölgeye denk gelir. Bu derste en bilinen dört harmoniği, yani Gartley, Bat, Butterfly ve Crab formasyonlarını; olası dönüş bölgesini ve bu formasyonlarla nasıl temkinli işlem yapılacağını göreceğiz. Diğer formasyonlardan farklı olarak harmonikler kırılımı değil, dönüşü önceden tahmin etmeye çalışır. Bu da onları hem cazip hem de riskli yapar.

XABCD yapısı

• XA bacağı: Formasyonun ilk ve referans hareketi. Diğer oranların çoğu bu bacağa göre ölçülür.
• AB bacağı: XA'nın bir kısmını geri alan düzeltme. B noktasının XA'yı ne kadar geri aldığı, formasyonun türünü belirleyen ilk ipucudur.
• BC bacağı: AB'nin bir kısmını geri alan küçük bir hareket.
• CD bacağı: Son ve genellikle en uzun bacak. D noktası birkaç ayrı oranın bir araya geldiği yerdir.

Boğa formasyonunda X bir dip, A bir tepedir ve D yine bir dip olarak biter; D'den yukarı dönüş beklenir. Ayı formasyonunda her şey terstir: X bir tepe, A bir dip, D bir tepedir. Şekil boğa tarafında M harfine, ayı tarafında W harfine benzer.

Dört formasyonun oranları

Aşağıdaki tablo yaygın kullanılan oranları özetliyor. Kaynaklar arasında küçük farklar vardır; bu da harmoniklerin ne kadar yoruma açık olduğunun bir göstergesidir. “B” sütunu, B noktasının XA'yı ne kadar geri aldığını; “C” sütunu C'nin AB'yi ne kadar geri aldığını; “D” sütunu D'nin XA'ya göre nerede olduğunu; son sütun ise CD bacağının BC bacağına oranını gösterir.

Gartley ve Bat'ta D noktası X'i aşmaz; XA bacağının içinde kalır. Butterfly ve Crab'da ise D, X'in ötesine geçer. Bu fark stop yerini doğrudan etkiler: Gartley ve Bat'ta X noktası doğal bir geçersizlik seviyesidir, Butterfly ve Crab'da değildir.

Olası dönüş bölgesi (PRZ)

Olası dönüş bölgesi (Potential Reversal Zone, kısaca PRZ), D noktası için hesaplanan oranların bir araya geldiği fiyat aralığıdır. Gartley için örneğin XA'nın 0.786 düzeltmesi, BC bacağının 1.27 ile 1.618 uzantısı ve AB bacağına eşit bir CD bacağı ayrı ayrı hesaplanır. Bu seviyeler birbirine yakın düşüyorsa aralarında kalan bölge PRZ'dir. Tek bir fiyat değil, bir bölgedir; ne kadar dar olursa formasyon o kadar “temiz” kabul edilir.

PRZ bir giriş emri değil, bir dikkat bölgesidir. Fiyat PRZ'ye geldiğinde ne yaptığına bakılır: bir reddedilme mumu, daha küçük zaman diliminde bir karakter değişimi, hacimde bir değişim. Fiyat PRZ'yi hiç duraksamadan geçiyorsa formasyon büyük ihtimalle çalışmıyordur.

İşlem planı

• Giriş: Fiyat PRZ'ye ulaştıktan sonra bir dönüş işareti gördüğünde. Sadece PRZ'ye limit emir koymak da bir yöntemdir ama bu, düşen bıçağı tutmaya benzer; fiyat bölgeyi geçip gidebilir. Temkinli yaklaşım, PRZ'de bir reddedilme ve kısa vadeli bir yapı değişimi beklemektir.
• Stop: Gartley ve Bat'ta X noktasının biraz ötesi; X aşılırsa formasyon tanım gereği bozulmuştur. Butterfly ve Crab'da D zaten X'in ötesinde olduğu için stop, PRZ'nin biraz ötesine ya da bir sonraki önemli uzantı oranına konur.
• Hedefler: Yaygın yöntem AD bacağının düzeltmeleridir. Birinci hedef AD'nin 0.382'si, ikinci hedef 0.618'i. Bazı trader'lar C noktasını da bir hedef olarak kullanır.
• Yönetim: Birinci hedefte pozisyonun bir kısmını kapatıp stopu girişe çekmek yaygındır. Harmonikler çoğu zaman bir tepki verir ama bu tepkinin yeni bir trende dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizdir.

Butterfly ve Crab: X'in ötesinde

Butterfly ve Crab'da D noktası X'i aşar. Yani fiyat formasyonun başladığı noktayı bile geçmiştir. Mantık, bu aşırı uzamanın bir tükenişi temsil ettiğidir. Crab, en uç oranı kullanan formasyondur: D, XA'nın 1.618 uzantısına kadar gider. Bu formasyonlarda hareket sert olduğu için PRZ'de daha net bir dönüş işareti beklemek özellikle önemlidir.

Tolerans neden geniş tutulur?

Gerçek fiyat hiçbir zaman 0.786'ya tam olarak dokunmaz. Fitiller, oynaklık ve hangi fiyatın, yani fitilin mi kapanışın mı kullanıldığı küçük sapmalar yaratır. Bu yüzden harmonik tarayıcıların çoğu her oran için bir tolerans kullanır: örneğin 0.618 yerine 0.58 ile 0.66 arası kabul edilir. Tolerans olmazsa neredeyse hiç formasyon bulunamaz.

Ama toleransın bir bedeli var. Tolerans genişledikçe daha çok formasyon bulunur, aralarında daha çok rastlantı da olur. Aynı XABCD hem Gartley hem Bat kurallarına sığabilir. Bir yapıyı fiyat dönmeden önce tek bir ada bağla; sonradan “aslında Bat'mış” demek, yanılmayı imkânsız kılar ve hiçbir şey öğretmez.

Harmoniklerin öznelliği

Harmonikler hakkında dürüst olmak gerekir. Fibonacci oranlarının piyasada neden çalışması gerektiğine dair güçlü bir neden yoktur. Çalışıyorsa, büyük ölçüde çok sayıda trader aynı seviyelere baktığı için ve PRZ'nin çoğu zaman başka seviyelerle, örneğin eski bir destek ya da dirençle çakıştığı içindir. Ayrıca:

• X ve A seçimi yoruma açıktır. Hangi salınımın X olduğunu değiştirince bütün oranlar değişir.
• Geriye bakınca her şey mükemmel görünür. Geçmiş grafikte bulduğun güzel harmonikler, o anda gerçek zamanlı olarak görülebilecek olanların küçük bir kısmıdır.
• Başarı oranları abartılır. Harmonikler için dolaşan yüksek başarı yüzdelerinin çoğunun nasıl ölçüldüğü belli değildir.

Bu, harmoniklerin işe yaramaz olduğu anlamına gelmez. Bir PRZ, dikkatini vermen gereken bir bölgeyi önceden tanımlamak için kullanışlı olabilir. Ama tek başına bir giriş sebebi olarak değil, başka kanıtlarla birlikte kullan ve kendi kurallarınla test et.

Sık yapılan hatalar

• PRZ'ye kör limit emir: Fiyat PRZ'yi geçip gidebilir. Bir dönüş işareti bekle ya da pozisyonu küçült.
• Oranları sonradan uydurmak: Fiyat döndükten sonra X'i değiştirerek formasyonu “bulmak”.
• Toleransı sınırsız esnetmek: Her oran için kabul aralığını önceden yaz.
• Trendi unutmak: Güçlü bir trende karşı oluşan harmonikler, trend yönündekilere göre daha sık başarısız olur.
• Butterfly ve Crab'da stopu X'e koymak: D zaten X'in ötesinde; X burada geçersizlik seviyesi değildir.

Balina Avcısı'nda

Harmonik formasyonlar göstergesi grafikte XABCD yapılarını arar ve gösterir. Fibonacci aracıyla oranları kendin de kontrol edebilirsin; Fibonacci ve OTE bölgeleri (0.618–0.786) de ayrıca gösterilir. Tepki bölgeleri, yani fiyatın geçmişte tepki verdiği bölgeler, PRZ'nin başka bir seviyeyle çakışıp çakışmadığına bakmak için kullanışlıdır. Kanıt yaklaşımı gereği, bir kural için yeterli geçmiş veri yoksa sistem bunu açıkça “kanıt yok” diye belirtir.

Kendini sına