İkili ve üçlü tepe, ikili ve üçlü dip

Fiyat bir seviyeye çıkar, geri döner, sonra yine aynı seviyeye gelir ve yine geçemez. Grafikte M harfine benzeyen bu şekle ikili tepe (double top) denir. Düşüş trendinin sonunda W harfine benzeyen aynası ise ikili dip (double bottom) adını alır. Aynı seviye üç kez denenip geçilemezse üçlü tepe ya da üçlü dip olur. Bunlar en sık görülen ama en sık yanlış tanımlanan dönüş formasyonlarıdır. Bu derste neyin gerçekten ikili tepe olduğunu, neyin sadece iki benzer tepe olduğunu ayırmayı öğreneceksin.

İkili tepe: M şekli

Bir yükseliş trendi sürerken fiyat bir zirve yapar ve geri çekilir. Bu geri çekilmenin dibine ara dip denir. Sonra fiyat yeniden yükselir ama ilk zirvenin seviyesinde yine satıcılarla karşılaşır ve döner. Ara dipten geçen yatay çizgi boyun çizgisidir. Fiyat bu çizginin altında kapanınca formasyon tamamlanır.

Neden çalışır?

İlk tepede alıcılar yorulur, kâr satışları gelir ve fiyat geri çekilir. Bu henüz olağan bir dinlenmedir. Asıl bilgi ikinci denemededir: fiyat aynı seviyeye geldiğinde orada yine yeterli satıcı vardır. İlk tepede satanlar ya da zararla bekleyip başa baş çıkmak isteyenler o seviyeyi savunur. Alıcılar ikinci kez geri itilince güven kaybolur. Boyun çizgisinin kırılması ise ara dibin altına inildiği, yani trendin artık alçalan dip yaptığı anlamına gelir. Ara dipte alıp stopunu hemen altına koyanlar da satışa zorlanır.

İkili tepe nasıl tanınır?

İki benzer tepe her grafikte vardır. Onları formasyon yapan şey aşağıdaki şartlardır. Sayısal sınırlar burada örnek kurallardır; kendi piyasan ve zaman dilimin için test ederek ayarlamalısın.

1. Önceki trend: İkili tepeden önce belirgin bir yükseliş olmalı. İkili dipten önce de belirgin bir düşüş. Uzun bir yatayın ortasındaki iki dip ikili dip değildir; sadece yatayın olağan dalgasıdır.
2. Eşitlik toleransı: İki tepe birebir aynı olmak zorunda değildir. Pratik bir kural, aradaki farkın formasyon yüksekliğinin küçük bir kısmı, örneğin onda biri civarında kalmasıdır. İkinci tepenin biraz yukarı taşması da sık görülür; bu bazen ilk tepenin üstündeki stopları toplayan bir harekettir.
3. Aradaki derinlik: Ara dip, tepelerden anlamlı ölçüde aşağıda olmalı. Fiyatın olağan mum boyunun birkaç katı kadar bir geri çekilme aranır. Çok sığ bir çukur, iki tepeyi tek bir tepenin parçası yapar.
4. Aradaki süre: İki tepe arasında yeterli zaman geçmeli. İki tepe arasında yalnızca üç dört mum varsa bu bir formasyon değil, bir zirvenin titremesidir. Birçok trader en az 10–15 mumluk bir aralık arar.
5. Boyun kırılımı: Fiyat ara dibin altında kapanmadan ortada yalnızca iki tepe vardır, ikili tepe yoktur.

İşlem planı

• Giriş: Mum boyun çizgisinin altında kapanınca açığa satış (short) ya da kırılımdan sonra boyun çizgisine geri gelen retestte, reddedilme görünce giriş. Hacmin kırılımda artması onayı güçlendirir.
• Stop: İkinci tepenin biraz üstü. Fiyat ikinci tepenin üstünde kapanırsa formasyon geçersizdir.
• Hedef: Tepeler ile boyun çizgisi arasındaki mesafeyi ölç ve boyun çizgisinden aşağı taşı.

İkili formasyonların bir zayıf yanı var: tepe ile boyun arasındaki mesafe hem stopu hem hedefi belirler. Kırılım mumunda girersen stop ikinci tepenin üstünde, hedef de boyunun aşağısında aynı mesafede kalır. Yani risk/ödül çoğu zaman bire bir civarındadır, hatta daha kötüdür. Bu yüzden birçok trader ya retestte girer ve stopu retest tepesinin üstüne koyar ya da hedefi bir sonraki önemli destek seviyesine göre değerlendirir.

İkili dip: W şekli

İkili dip, ikili tepenin aynasıdır. Bir düşüş trendinin sonunda fiyat bir dip yapar, tepki yükselişi gelir, sonra yeniden aynı bölgeye iner ama daha aşağı gidemez. Aradaki tepkinin zirvesi boyun çizgisidir. Fiyat bu çizginin üstünde kapanınca formasyon tamamlanır.

İkili dipte şart daha da önemlidir: oraya bir düşüşle gelinmiş olmalı. Satıcıların yorulduğunu söyleyebilmek için önce gerçekten satmış olmaları gerekir. İkinci dipte hacmin ilk dipten düşük olması, satış baskısının azaldığına dair bir ipucu sayılır. İkinci dibin ilk dibin biraz altına sarkıp hızla geri dönmesi de sık görülür; ilk dibin altındaki stoplar toplanır ve sonra fiyat toparlanır.

Üçlü tepe ve üçlü dip

Fiyat aynı seviyeyi üç kez dener ve geçemezse üçlü tepe oluşur. Tepeler arasındaki iki ara dip boyun çizgisini belirler. Bu çizgi yatay olabilir ya da iki dipten geçen hafif eğimli bir çizgi olabilir. Mantık ikili tepeyle aynıdır, sadece direnç bir kez daha test edilmiştir. Üç kez savunulan bir seviye, satıcıların orada ne kadar kararlı olduğunu gösterir.

Üçlü dip de düşüş trendinin sonunda aynı desteğin üç kez savunulmasıdır. Boyun çizgisi iki tepki tepesinden geçer; fiyat bunun üstünde kapanınca formasyon tamamlanır ve hedef yine formasyon yüksekliği kadar yukarıdadır.

Üçlü formasyon mu, yatay piyasa mı?

Üç kez aynı seviyeden dönen fiyat, bir yatay piyasaya (range) da çok benzer. Fark yine önceki trend ve kırılım yönündedir. Yükselişten sonra gelen ve aşağı kırılan bir yapı üçlü tepedir. Aynı yapı yukarı kırılırsa bu bir üçlü tepe değil, yukarı kırılan bir dikdörtgendir. Kırılımdan önce “üçlü tepe” demek, sonucu bilmeden ad koymaktır. Dördüncü, beşinci denemeler geldikçe yapı formasyondan çok yatay piyasaya dönüşür ve kural da “kırılımı bekle” olur.

Geçersizlik

• İkili ya da üçlü tepede: Fiyat son tepenin belirgin şekilde üstünde kapanırsa formasyon çöker. Bu durumda direnç kırılmıştır ve çoğu zaman yükseliş hızlanır.
• İkili ya da üçlü dipte: Fiyat son dibin belirgin şekilde altında kapanırsa düşüş trendi sürüyordur.
• Kırılımdan sonra: Fiyat boyun çizgisinin ötesine geçip hızla formasyonun içine, hele bir de son tepe ya da dibin ötesine dönerse kırılım başarısızdır.

Burada “belirgin şekilde” kelimesi önemli. İkinci tepenin ilkini birkaç tik aşması, formasyonu bozmaz; tolerans bunun için vardır. Ama mum kapanışlarının ilk tepenin açıkça üstüne yerleşmesi farklı bir hikâyedir.

Sık yapılan hatalar

• İki tepe görünce açığa satmak: Boyun kırılmadan ikili tepe yoktur. Birçok “ikili tepe” adayı sonradan yukarı kırılır.
• Önceki trendi yok saymak: Yatayın ortasındaki iki dip ya da iki tepe dönüş formasyonu değildir.
• Çok yakın tepeler: Birkaç mum arayla oluşan iki tepe aynı zirvenin parçasıdır.
• Toleransı esnetmek: Tepeler arasındaki fark büyüdükçe yapı ikili tepeden çok alçalan tepeye, yani başka bir şeye dönüşür. Kuralını önceden yaz ve ona uy.
• Risk/ödülü hesaplamamak: Kırılımda girildiğinde oran çoğu zaman zayıftır. Girişten önce stop ve hedef mesafesini karşılaştır; bunun önemi risk/ödül dersinde.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar özelliği ikili ve üçlü tepe ve dip yapılarını tarar. Bulduğunda boyun çizgisini, kırılım seviyesini, ölçülü hedefi ve stopu grafiğe çizer, formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını da gösterir. Senaryo kartı ise önemli seviyeleri ve geçmişte o tür seviyelerden dönüş oranını verir; ikinci tepenin geldiği direncin geçmişte ne kadar iyi çalıştığına bakmak için kullanabilirsin.

Kendini sına