İki mum formasyonları: yutan, harami, cımbız, delen ve kara bulut

Tek bir mum bir aralığın hikâyesini anlatır. İki mum ise bir karşılaştırma sunar: ikinci aralıkta güç dengesi birinciye göre nasıl değişti? İki mum formasyonları tam olarak bu değişimi yakalamaya çalışır. Satıcıların hâkim olduğu bir mumdan sonra alıcıların aynı alanı geri alması, ya da bir tarafın iki kez aynı fiyatta durdurulması, tek mumdan daha zengin bir bilgi verir. Bu derste en yaygın iki mum formasyonlarını, kurallarını ve nasıl işlem planına dönüştürüleceğini göreceksin.

Kriptoya uyarlama notu

Mum formasyonlarının klasik tanımları hisse senedi piyasalarından gelir. Orada borsa her akşam kapanır ve ertesi sabah fiyat bir önceki kapanıştan farklı bir yerden açılabilir; buna boşluk (gap) denir. Bazı formasyon tanımları bu boşluğa dayanır. Kripto 7/24 açık olduğu için yeni mum neredeyse her zaman önceki mumun kapanışından açılır. Bu yüzden aşağıdaki kuralları kriptoya uyarlanmış haliyle veriyoruz: açılış koşulu yerine çoğunlukla gövdelerin ilişkisine ve kapanışın yerine bakacağız.

Yutan formasyon

Boğa yutan (bullish engulfing) bir düşüşün sonunda çıkar. Kurallar:

• Birinci mum kırmızı, ikinci mum yeşil.
• İkinci mumun gövdesi, birinci mumun gövdesini tamamen kapsar: kapanışı birincinin açılışının üstünde.
• İkinci gövde belirgin biçimde büyüktür; birincinin fitillerini de kapsarsa daha güçlüdür.

Mantığı açıktır: satıcılar bir aralık boyunca hâkimdi. Sonraki aralıkta alıcılar, satıcıların bütün kazancını geri almakla kalmayıp daha da ileri gitti. Güç dengesi bir mumda el değiştirdi. Bu değişim bir destek bölgesinde ve ortalamanın üstünde hacimle olursa daha anlamlıdır.

Ayı yutan (bearish engulfing) bunun tersidir: bir yükselişin sonunda yeşil bir mumu, gövdesiyle tamamen kapsayan kırmızı bir mum. Alıcıların bir aralıkta kazandığı her şey, sonraki aralıkta satıcılarca geri alınmış ve daha fazlası kaybedilmiştir.

Harami

Harami, yutanın tersidir: büyük bir mumdan sonra, gövdesi tamamen önceki gövdenin içinde kalan küçük bir mum gelir. Kelime Japoncada “hamile” anlamına gelir; büyük mum anneye, küçük mum içindeki bebeğe benzetilir. Kurallar:

• Birinci mum uzun gövdeli ve trend yönünde.
• İkinci mumun gövdesi birinci gövdenin içinde kalır; ideal olarak birincinin yarısından küçüktür.
• Boğa harami düşüşün sonunda, ayı harami yükselişin sonunda çıkar. İkinci mumun rengi ters yönde olursa biraz daha güçlü sayılır.

Harami bir dönüşü değil, momentumun kesildiğini anlatır. Güçlü bir satış mumundan sonra satıcılar devam edemedi; fiyat dar bir alanda kaldı. Bu, yutandan çok daha zayıf bir sinyaldir ve onaysız kullanılmamalıdır. Onay, sonraki mumun harami mumunun tepesinin, daha iyisi büyük mumun gövde ortasının üstünde kapanmasıdır.

Cımbız tepe ve cımbız dip

Cımbız (tweezer) formasyonu, art arda iki mumun aynı uçta neredeyse aynı fiyatta durmasıdır. Cımbızın iki ucu gibi yan yana iki fitil oluşur.

• Cımbız dip: Düşüşün sonunda iki mumun en düşükleri neredeyse aynıdır. Genelde birinci mum kırmızı, ikinci mum yeşildir.
• Cımbız tepe: Yükselişin sonunda iki mumun en yüksekleri neredeyse aynıdır. Genelde birinci mum yeşil, ikinci mum kırmızıdır.
• “Neredeyse aynı” için pratik bir ölçü: iki uç arasındaki fark, mumların ortalama aralığının yüzde 5 ila 10'undan az.

Anlamı şudur: piyasa aynı fiyatı iki kez denemiş ve iki kez reddedilmiştir. O seviyede güçlü bir karşı taraf vardır. Uçlar ne kadar uzun fitilliyse ve seviye daha önce de önemli bir destek ya da direnç olduysa, formasyon o kadar anlamlıdır. Uçların birebir aynı olması şart değildir; bir iki birimlik fark, formasyonu bozmaz.

Delen ve kara bulut örtüsü

Bu ikisi yutanın “yarım” haline benzer: ikinci mum birincinin gövdesini tamamen kapsamaz ama gövdenin ortasını geçer.

Delen (piercing line) bir düşüşün sonunda çıkar. Kurallar:

• Birinci mum uzun gövdeli kırmızı.
• İkinci mum yeşil; tercihen birincinin en düşüğünün altına iner ve yeni bir dip yapar.
• İkinci mum, birinci gövdenin ortasının üstünde ama açılışının altında kapanır.

Satıcılar yeni bir dip görmüş ama alıcılar fiyatı yalnızca geri almakla kalmayıp önceki kırmızı mumun yarısından fazlasını silmiştir. Kapanış ortanın ne kadar üstündeyse, formasyon yutana o kadar yaklaşır ve güçlenir.

Kara bulut örtüsü (dark cloud cover) bunun yükselişteki karşılığıdır. Uzun bir yeşil mumdan sonra gelen kırmızı mum, tercihen yeni bir zirve görür ama yeşil gövdenin ortasının altında kapanır. Alıcıların coşkusu, mumun tepesinde bir “kara bulutla” örtülmüştür.

İki mum formasyonuyla işlem planı

Bütün iki mum formasyonları için aynı iskelet geçerlidir:

1. Yer: Önceki hareket belirgin mi, formasyon bir destek ya da dirençte mi?
2. Onay: Formasyondan sonraki mum, formasyonun yönünde kapandı mı? Yutan güçlü bir formasyon olduğu için bazı trader'lar onaysız da girer; harami ve cımbız için onay beklemek daha akıllıcadır.
3. Stop: Formasyonun iki mumunun en uç noktasının biraz ötesi.
4. Hedef: İlk önemli seviye. Risk-ödül oranı en az 1,5 ila 2 değilse işlemi geç.
5. Geçersizlik: Fiyat formasyonun uç noktasını geçip orada kapanırsa formasyon bitmiştir.

Sık yapılan hatalar

• Trend olmadan dönüş formasyonu aramak: Yatay piyasada her iki mumdan biri yutan ya da harami gibi görünür. Dönmesi için önce dönecek bir trend gerekir.
• Fitilleri gövde sanmak: Yutanda kapsanması gereken şey gövdedir. Fitil üstünden yapılan yorum formasyonu yanlış tanır.
• Harami ile yutanı aynı güçte saymak: Harami yalnızca momentum kaybıdır; yutan ise el değiştirmedir.
• Cımbızda birebir aynı fiyat beklemek ya da çok gevşek davranmak: Küçük farklar normaldir ama uçlar belirgin biçimde ayrıysa artık cımbız değildir.
• Stopu çok uzağa koyup risk-ödülü bozmak: Formasyon iyi olsa da hedef stoptan yakınsa işlem kötüdür.

Balina Avcısı'nda

Mum kapanış sayacı ikinci mumun ne zaman kesinleşeceğini gösterir; formasyon ancak o an tamamlanır. Tepki bölgeleri ve senaryo kartı, formasyonun önemli bir seviyede olup olmadığını ve geçmişte o tür seviyelerden ne sıklıkla dönüş yaşandığını gösterir; böylece formasyonu boşlukta değil, yerinde değerlendirirsin.

Kendini sına