Fincan-kulp ve ters fincan

Fincan-kulp (cup and handle), yükseliş trendinin içinde görülen bir devam formasyonudur. Fiyat bir tepeden geri çekilir, yavaş ve yuvarlak bir dip yapar, tekrar eski tepe seviyesine döner. Bu yuvarlak kısım fincandır. Ardından fiyat kısa ve sığ bir geri çekilme daha yapar; bu da kulptur. Kulpun ardından eski tepenin, yani fincanın kenarının yukarı kırılması formasyonu tamamlar. Aynı şeklin baş aşağı hâli olan ters fincan ise düşüş tarafında çalışır. Bu derste özellikle iki şeye odaklanacağız: dibin neden yuvarlak olması gerektiği ve kulpun ne kadar derin ve ne kadar uzun olabileceği.

Parçalar

• Önceki yükseliş: Fincan bir devam formasyonudur; öncesinde belirgin bir yükseliş olmalıdır.
• Sol kenar: Geri çekilmenin başladığı tepe.
• Fincan: U şeklinde, yavaş ve yuvarlak bir dip. Fiyat bir süre dipte yatay sürünür.
• Sağ kenar: Fiyatın sol kenar seviyesine geri döndüğü nokta. İki kenar kabaca aynı yükseklikte olur.
• Kulp: Sağ kenardan sonraki kısa, sığ ve genellikle hafif aşağı eğimli geri çekilme.
• Kırılım: Fiyatın kulpun tepesinin ve kenar seviyesinin üstünde kapanması.

Neden çalışır?

Yuvarlak dip, sahiplik değişiminin yavaş yavaş gerçekleştiğini gösterir. Sol kenarda alıp zarara düşenler, düşüş boyunca pozisyonlarından çıkar. Dipte fiyat sürünürken satıcılar giderek azalır, sabırlı alıcılar ise sessizce toplar. Fiyat yükselip sol kenar seviyesine geldiğinde yeni bir sorun çıkar: o seviyede alıp aylarca zararda bekleyenler “en azından başa baş çıkayım” diye satar. Bu satış kulpu oluşturur. Kulp sığ kalıyorsa, bu son satıcıların fiyatı fazla aşağı itecek gücü olmadığı anlamına gelir. Kenarın üstüne çıkıldığında artık yukarıda satmayı bekleyen pek kimse kalmamıştır ve yol açılır.

Neden V değil, U?

Sert bir düşüş ve aynı hızla gelen bir sıçrama, yani V şeklinde bir dip, fincan değildir. V dibi bir sahiplik değişimi değil, bir panik ve tepki hikâyesidir. Fiyat dipte zaman geçirmediği için satıcıların tükendiğini, alıcıların sağlam ellerde toplandığını söyleyemezsin. Sol kenarda alıp zararda kalanlar da hâlâ oradadır ve fiyat o seviyeye gelince satış baskısı çok daha sert olabilir. V dibinden sonra kenar seviyesinin direnç olarak çalışıp fiyatı geri itmesi sık görülür.

Nasıl tanınır? Somut kurallar

Aşağıdaki sınırlar yaygın kullanılan pratik kurallardır, kesin sayılar değildir. Hisse senedi için yazılmış kuralların kriptoda olduğu gibi çalışmayabileceğini de unutma; kriptoda fincanlar çoğu zaman daha derindir. Kendi piyasanda test et.

1. Önceki trend: Fincandan önce belirgin bir yükseliş olmalı.
2. Yuvarlak dip: Dip U şeklinde olmalı; fiyat dipte bir süre yatay sürünmeli.
3. Fincan derinliği: Fincan, önceki yükselişin tamamını geri almamalı. Çok derin bir fincan, artık bir dinlenme değil, bir trend değişimidir.
4. Kenarlar: Sağ kenar sol kenara yakın olmalı. Sağ kenar çok aşağıda kalırsa yapı fincandan çok alçalan tepeye benzer.
5. Kulp derinliği: Kulp, fincanın üst yarısında kalmalı. Yaygın bir kural, kulpun fincan derinliğinin üçte birinden fazlasını geri almamasıdır. Yarıyı aşan bir kulp formasyonu bozar.
6. Kulp süresi: Kulp fincandan çok daha kısa sürmeli. Fincan otuz mum sürdüyse kulpun birkaç ile on mum arasında kalması beklenir. Uzayan kulp, alıcıların ilgisini kaybettiğini düşündürür.
7. Hacim: Fincanın dibinde ve kulpta hacmin düşük, kırılımda yüksek olması klasik tablodur.

Kulpsuz fincan

Bazen fiyat sağ kenara gelir ve hiç kulp yapmadan doğrudan yukarı kırar. Buna kulpsuz fincan ya da yuvarlak dip denir. Kulp, kenardaki son satıcıların temizlendiği yerdir; kulp yoksa bu satıcılar hâlâ orada olabilir. Bu yüzden kulpsuz kırılımlar daha sık geri döner. Kulpsuz bir kırılımda işlem yapacaksan retesti beklemek ya da pozisyonu küçültmek daha temkinlidir. Tersine, sağ kenarın sol kenarı belirgin şekilde aşması da formasyonu fincan olmaktan çıkarır; bu artık doğrudan bir yükseliş devamıdır ve kendi yapısıyla okunmalıdır.

İşlem planı

• Giriş: Mum kulpun tepesinin ve kenar seviyesinin üstünde kapanınca. Daha agresif trader'lar kulpun kendi küçük düşüş çizgisinin kırılmasında, kenar kırılmadan girer; bu daha iyi fiyat verir ama formasyon henüz tamamlanmamıştır.
• Stop: Kulpun en düşük noktasının biraz altı. Fiyat oraya inerse kulp derinleşmiş, formasyon bozulmuştur.
• Hedef: Fincanın derinliğini, yani kenar ile dip arasındaki mesafeyi ölç ve kırılım noktasından yukarı taşı.
• Geçersizlik: Kulp fincanın yarısından fazlasını geri alırsa ya da kırılımdan sonra fiyat yeniden kulpun dibinin altına inerse.

Ters fincan

Ters fincan (inverse cup and handle), düşüş trendinin içinde görülen aynadır. Fiyat bir dipten yükselir, yuvarlak bir tepe yapar ve yeniden aynı dip seviyesine iner. Ardından kısa ve sığ bir tepki yükselişi gelir; bu ters kulptur. Kenar seviyesinin, yani eski dibin altında kapanış formasyonu tamamlar. Mantık aynıdır: yuvarlak tepede alıcılar yavaş yavaş tükenir, kulpta son bir tepki gelir ama zayıf kalır.

Ters fincanda stop kulpun tepesinin biraz üstüne, hedef ise fincan yüksekliği kadar aşağıya konur. Düşüş tarafındaki formasyonlar genellikle daha hızlı işler; kulp çok kısa olabilir.

Sık yapılan hatalar

• V dibine fincan demek: Hızlı bir düşüş ve hızlı bir sıçrama fincan değildir. Dipte zaman geçmeli.
• Kulpu beklememek: Sağ kenara gelen fiyatı “fincan tamamlandı” diye almak. Kenar çoğu zaman önce direnç olarak çalışır; kulp bu yüzden oluşur.
• Derin ya da uzun kulpu kabul etmek: Fincanın yarısını geri alan ya da fincan kadar uzun süren bir kulp, formasyonun zayıfladığını söyler.
• Öncesinde trend olmayan fincan: Uzun bir düşüşün ortasındaki yuvarlak bir dip, devam formasyonu olarak okunamaz.
• Her yuvarlak şekli fincan saymak: Kurallarını önceden yaz: fincan derinliği, kulp derinliği, kulp süresi. Uymuyorsa ad verme.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar özelliği fincan-kulp yapısını tarar; kenar seviyesini yani kırılım seviyesini, ölçülü hedefi ve stopu grafiğe çizer, formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığını gösterir. Kırılımda gerçek bir katılım olup olmadığını görmek için order flow panelindeki delta ve CVD verisine, fiyatın hangi seviyelerde yoğunlaştığını görmek için göstergeler listesindeki hacim profiline bakabilirsin.

Kendini sına