Üçgenler: yükselen, alçalan ve simetrik üçgen

Fiyat bir süre giderek daralan bir alanda gidip gelir: tepeler, dipler ya da ikisi birden birbirine yaklaşır. Bu sıkışmayı iki çizgiyle çevirdiğinde bir üçgen (triangle) çıkar. Üç türü vardır: yükselen üçgen, alçalan üçgen ve simetrik üçgen. Üçgenler hem devam hem dönüş formasyonu olarak çıkabilir; bu yüzden onları okumanın anahtarı, hangi tarafın baskın olduğunu çizgilerin eğiminden anlamak ve kırılımı beklemektir.

Üçgen neden oluşur?

Üçgen, iki tarafın birbirine yaklaştığı bir pazarlıktır. Her yeni salınım bir öncekinden küçüktür; oynaklık azalır, hacim çoğu zaman düşer. Piyasa bir karar vermek üzeredir ama henüz vermemiştir. Bu sırada stoplar ve bekleyen emirler üçgenin iki kenarının hemen dışında birikir. Kenarlardan biri kırıldığında bu emirler tetiklenir ve sıkışmada biriken enerji tek yönde boşalır. Kırılımların çoğu zaman hızlı olmasının sebebi budur.

Üç tür üçgen

• Yükselen üçgen (ascending triangle): Üst kenar yatay, alt kenar yükselir. Satıcılar hep aynı fiyattan satıyor ama alıcılar her seferinde daha yüksekten alıyor. Alıcılar sabırsızlanıyor demektir; yukarı kırılım eğilimi taşır.
• Alçalan üçgen (descending triangle): Alt kenar yatay, üst kenar alçalır. Alıcılar aynı desteği savunuyor ama satıcılar her seferinde daha aşağıdan satıyor. Aşağı kırılım eğilimi taşır.
• Simetrik üçgen (symmetrical triangle): Üst kenar alçalır, alt kenar yükselir. İki taraf da geri çekiliyor; şekil tek başına yön söylemez.

“Eğilim taşır” demek “kesin” demek değildir. Yükselen üçgenin aşağı kırıldığı da sık görülür. Önceki trend, üst zaman dilimi ve kırılımdaki hacim kararını etkiler ama son sözü kırılım söyler.

Nasıl tanınır? Somut kurallar

1. En az beş temas: İki çizgiye toplam en az beş dokunuş olmalı ve çizgilerden biri en az üç kez test edilmiş olmalı. İki tepe ve iki dip ile her şeye çizgi çekilebilir; beşinci temas, sıkışmanın gerçekten bir düzen içinde olduğunu gösterir.
2. Daralma: Salınımlar giderek küçülmeli. Çizgiler birbirine yaklaşmıyorsa üçgen değil, kanal ya da dikdörtgendir.
3. Bağlam: Devam üçgeni için önce bir trend olmalı. Yükseliş trendinin ortasındaki yükselen üçgen, en tipik devam formasyonlarından biridir.
4. Hacim: Üçgenin içinde hacmin azalması ve kırılımda artması klasik tablodur. Kırılım cılız hacimle gelirse temkinli ol.
5. Fitiller ve gövdeler: Çizgileri çekerken fitil mi gövde mi kullanacağına bir kez karar ver ve tutarlı ol. Çizgiyi her yeni muma göre yeniden ayarlamak, olmayan bir formasyonu var etmenin en kolay yoludur.

Alçalan üçgen

Alçalan üçgen, yükselen üçgenin aynasıdır. Alt kenar yatay bir destektir; alıcılar orayı savunur. Ama her tepki yükselişi bir öncekinden daha aşağıda biter. Satıcılar sabırsızdır ve fiyatı desteğe tekrar tekrar bastırırlar. Her test desteği biraz daha aşındırır, çünkü orada bekleyen alış emirleri tükenir. Düşüş trendinin içinde görüldüğünde tipik bir devam formasyonudur.

Devam mı, dönüş mü?

Üçgenler en çok trendin ortasında, bir devam formasyonu olarak işe yarar. Ama aynı şekil uzun bir trendin sonunda da çıkabilir. Uzun ve yorgun bir düşüşün dibinde oluşan alçalan üçgen, desteğin altına kısa bir sarkma yapıp stopları topladıktan sonra yukarı dönebilir. Uzun bir yükselişin tepesindeki yükselen üçgen de aynı şekilde aşağı kırılabilir. Bu yüzden üçgenin nerede oluştuğuna bak: trend yeni mi başladı, yoksa çok mu uzadı? Üst zaman diliminde fiyat güçlü bir direncin altında mı? Bu sorular formasyonun eğilimini değiştirmez ama ona ne kadar güveneceğini değiştirir.

Simetrik üçgen: kırılımı bekle

Simetrik üçgende iki taraf da geri adım atıyor. Önceki trendin yönünde kırılma eğilimi olduğu sık söylenir ama bu güvenilir bir kural değildir; birçok simetrik üçgen ters yöne kırılır. Bu yüzden içeride yön tahmini yapıp işleme girme. İki senaryo hazırla: yukarı kırılım için giriş, stop ve hedef; aşağı kırılım için giriş, stop ve hedef. Sonra fiyatın hangi taraftan kapanışla çıktığını bekle.

Tepe noktası: geç kırılım zayıftır

İki çizginin birleştiği noktaya tepe noktası (apex) denir. Fiyat kırılmadan tepe noktasına çok yaklaşırsa formasyonun gücü azalır. Sıkışma o kadar uzamıştır ki iki çizgi arasındaki fark birkaç muma iner; “kırılım” ile olağan bir dalgalanma ayırt edilemez hâle gelir. Sık kullanılan bir pratik kural, kırılımın üçgenin başından tepe noktasına kadar olan mesafenin aşağı yukarı ilk üçte ikisi ile dörtte üçü arasında gelmesini beklemektir. Tepe noktasının dibinde gelen kırılımlar çoğu zaman güçsüz kalır, fiyat yatay sürüklenir.

İşlem planı

• Giriş: Mum, kırılan kenarın ötesinde kapanınca ya da kırılımdan sonra kenara geri gelen retestte. Yükselen üçgende kırılan yatay direnç çoğu zaman destek olarak test edilir; bu, kırılım ve retest mantığının en temiz örneklerinden biridir.
• Stop: Kırılımın tersindeki son salınımın ötesine. Yükselen üçgende son yükselen dibin biraz altı, alçalan üçgende son alçalan tepenin biraz üstü. Kırılım mumu çok uzunsa stop çok uzakta kalabilir; o zaman retesti beklemek daha mantıklıdır.
• Hedef: Üçgenin en geniş yerindeki yüksekliği, yani başlangıçtaki ilk tepe ile ilk dip arasındaki dikey mesafeyi ölç. Bu mesafeyi kırılım noktasından kırılım yönüne taşı.
• Geçersizlik: Fiyat kırılımdan sonra hızla üçgenin içine döner ve karşı kenara doğru ilerlerse kırılım başarısızdır. Başarısız kırılımlar bazen ters yönde güçlü bir harekete dönüşür, çünkü kırılımda girenlerin stopları tetiklenir.

Sık yapılan hatalar

• Dört temasla üçgen ilan etmek: İki tepe ve iki dip her yerde vardır. Beşinci temas gelmeden ortada yalnızca bir aday vardır.
• Simetrik üçgende yön tahmini: İçeride erken girip kırılımın tersine yakalanmak. Önce kırılım, sonra işlem.
• Fitille kırılımı kabul etmek: Kenarın ötesine bir fitil sarkması kırılım değildir. Kapanışı bekle.
• Tepe noktasındaki kırılıma güvenmek: Sıkışma bittiğinde formasyonun söyleyeceği bir şey kalmamıştır.
• Çizgileri sürekli yeniden çizmek: Fiyat kenarı aştıkça çizgiyi biraz daha eğip üçgeni “kurtarmak”. Bunu yapıyorsan, aslında formasyon bozulmuştur.
• Aynı yapıya birden çok ad vermek: Eğimli iki çizgi aynı yöne bakıyorsa bu üçgen değil, kamadır. Kısa ve dik bir hareketten sonraki küçük bir üçgen ise çoğu zaman flamadır. Kurala göre tek bir ad seç.

Balina Avcısı'nda

Otomatik formasyonlar özelliği yükselen, alçalan ve simetrik üçgenleri tarar; kırılım seviyelerini, ölçülü hedefi ve stopu çizer. Simetrik üçgen gibi yönsüz bir formasyonda kırılımı beklemen gerektiğini söyler. Sıkışma kartı ise sıkışmanın ne kadar sürdüğünü, kırılım yönünü ve o grafikte geçmişteki sahte kırılım oranını gösterir. Formasyonun geçmişte kaç kez hedefe ulaştığı da ayrıca görünür.

Kendini sına