Pozisyon büyüklüğü: işlem başına risk ve stop mesafesi

Aynı işlemi iki kişi açıyor. Giriş aynı, stop aynı, hedef aynı. Biri işlem kötü gidince hesabının %1'ini kaybediyor, öbürü %20'sini. Aradaki fark analizde değil, pozisyon büyüklüğündedir. Trading'de hayatta kalmayı belirleyen şey, neye girdiğinden çok ne kadar girdiğidir.

Bu derste işlem başına riski nasıl belirleyeceğini, bu riski stop mesafesine göre nasıl adede çevireceğini, kaldıracın bu hesabı neden değiştirmediğini ve ücretlerin nasıl gizli bir risk olduğunu göreceksin.

Önce risk, sonra adet

Çoğu yeni trader işe yanlış uçtan başlar: “1.000 dolarlık alayım” der, sonra stopu bir yere koyar. Böylece işlem başına ne kadar kaybedeceği tesadüfe kalır. Doğru sıra tersidir:

1. Ne kadar kaybetmeyi kabul ediyorsun? Bu, hesabının küçük bir yüzdesidir. Buna işlem başına risk denir.
2. Stop nerede? Stop, fikrinin yanlış olduğunu gösteren fiyattadır; grafikteki yapı belirler, cüzdanın değil.
3. Adet: Risk tutarını, giriş ile stop arasındaki mesafeye bölersin. Pozisyonun büyüklüğü bu hesabın sonucudur.

Hesabın yüzde kaçı?

Yaygın aralık, işlem başına hesabın %0,5 ile %2'si arasıdır. Yeni başlayanlar ve henüz kanıtlanmış bir yöntemi olmayanlar için alt uç, yani %0,5 ile %1 daha mantıklıdır.

Neden bu kadar küçük? Çünkü en iyi yöntemler bile art arda kaybeder. Kazanma oranı %50 olan bir yöntemde arka arkaya 6, 7, hatta daha fazla kayıp görmek şaşırtıcı değildir. İşlem başına %1 riskle 7 kayıp hesabı yaklaşık %7 eritir; can sıkar ama toparlanılır. İşlem başına %10 riskle aynı seri hesabın yarısından fazlasını götürür. Bunun matematiğini drawdown dersinde ayrıntılı göreceksin.

Bu çizimdeki örnek dizide yöntem kâğıt üstünde kârlıdır. Ama sonuçlara bak: işlem başına %1 riskle hesap 10.000'den 10.161'e çıkıyor ve en derin düşüş yaklaşık %12. %5 riskle hesap 10.007'de bitiyor ama yol boyunca yaklaşık %49 düşüş yaşanıyor. %10 riskle aynı kârlı yöntem hesabı 8.296'ya indiriyor ve bir noktada hesap yaklaşık %75 eriyor. Büyük risk, kârlı bir yöntemi bile zarara çevirebilir; çünkü kayıplardan sonra kalan küçük hesapla kazanılan, önceki kaybı geri getirmez.

Adet formülü

Temel formül şudur:

Aynı formülü yüzdeyle de yazabilirsin: pozisyon değeri, risk tutarının stop yüzdesine bölünmesidir. Stop girişin %2 altındaysa ve 100 dolar riske ediyorsan, pozisyon değeri 100 bölü 0,02, yani 5.000 dolardır.

İki örneği karşılaştır: risk aynı, ama pozisyon değeri biri 5.000, öbürü 1.250. Stop mesafesi büyüdükçe pozisyon küçülür. Dar stop büyük pozisyon, geniş stop küçük pozisyon demektir.

Kaldıraçlı işlemde hesap değişir mi?

Hayır. Bu, en sık karıştırılan konudur. Kaldıraç, pozisyonu açmak için borsaya ne kadar teminat (marjin) bırakacağını belirler. Ne kadar kaybedeceğini ise adet ve stop mesafesi belirler.

Kaldıraç bazen gerçekten gereklidir. Stop çok yakınsa formül hesabından büyük bir pozisyon verebilir. Örneğin 10.000 USDT hesapta 100 USDT riskle stop %0,5 uzaktaysa pozisyon değeri 100 bölü 0,005 = 20.000 USDT olur. Bunu açmak için en az 2x kaldıraç gerekir. Risk yine 100 USDT'dir; ama kaldıraç yükseldikçe likidasyon fiyatı stopa yaklaşır. Bunun hesabı kaldıraç matematiği dersinde.

Ücret ve kaymayı hesaba katmak

Formül, stopun tam istediğin fiyattan dolacağını ve işlemin bedava olduğunu varsayar. İkisi de doğru değildir.

• Ücret (komisyon): Borsa hem girişte hem çıkışta pozisyon değeri üzerinden ücret alır. Ücret pozisyon değerine bağlı olduğu için dar stoplu büyük pozisyonlarda riskin önemli bir kısmını yer.
• Kayma (slippage): Stop emri tetiklendiğinde çoğu zaman piyasa emrine dönüşür ve hızlı piyasada stop fiyatından daha kötü bir fiyattan dolar.

Kural basit: stop ne kadar darsa, ücret ve kayma o kadar önemlidir. Geniş stoplu işlemlerde bu maliyetler riskin küçük bir kısmıdır; çok dar stoplu işlemlerde riskin dörtte birine, hatta daha fazlasına ulaşabilir.

ATR tabanlı stop

Stopu yapıya, yani son dibin altına ya da direncin üstüne koymak temel yöntemdir. Ama bu noktanın piyasanın olağan oynamasına göre çok yakın olup olmadığını da kontrol etmek gerekir. Bunun için ATR kullanılır. ATR, bir mumun ortalama ne kadar hareket ettiğini gösterir.

• Yalnız ATR ile: Stop, girişin 1,5 ile 3 ATR uzağına konur. Çarpan senin yöntemine ve zaman dilimine göre sınanmalıdır.
• Yapı ve ATR birlikte: Stop, yapının ötesine konur; ayrıca yapıdan en az yarım ya da bir ATR pay bırakılır. Böylece seviyenin hemen ötesine yapılan iğneler seni dışarı atmaz.

Sık yapılan hatalar

• Her işleme aynı adetle ya da aynı tutarla girmek: Stop mesafesi değiştikçe risk de değişir. Sabit tutulması gereken adet değil, risktir.
• Stopu pozisyona göre ayarlamak: “Bu kadar almak istiyorum, o zaman stop şurada olmalı” demek sırayı tersine çevirir. Stopu grafik belirler, adet ondan çıkar.
• Kayıptan sonra riski artırmak: Kaybı hızlı geri almak için risk yüzdesini büyütmek, seriyi felakete çeviren en kısa yoldur.
• Aynı yöndeki ilişkili işlemleri ayrı saymak: Kripto coinler çoğu zaman birlikte hareket eder. Üç farklı coinde aynı anda %1 riskle uzun pozisyon, pratikte tek bir büyük işleme yakındır.
• Kaldıracı risk sanmak: “Düşük kaldıraç kullanıyorum, güvendeyim” cümlesi, adet büyükse ve stop yoksa bir şey ifade etmez.
• Ücretleri unutmak: Sık ve dar stoplu işlemlerde ücret, sonuçları sessizce aşağı çeker.

Balina Avcısı'nda

İşlem panelindeki pozisyon hesabı, risk yüzdeni ve grafikte belirlediğin stopu kullanarak adedi hesaplar ve emri kendi borsa hesabından grafikten gönderebilmeni sağlar. Trader karar rehberi ve işlem planı, riski işleme girmeden önce yazmana yardım eder.

Kendini sına